Ortaokullarda dezavantajlılığın öğrencilere etkisini azaltmaya yönelik yapılan sosyal adalet uygulamaları

Bu araştırmada, okulların dezavantajlı öğrenci profilini, dezavantajlılığın öğrenciler üzerindeki etkisini, bu etkiyi telafi etmeye yönelik okullarda yapılan sosyal adalet uygulamalarını ve bu uygulamaların kapsamını, işe yarama ve iş görme potansiyelini incelemek amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerine dayalı gerçekleştirilen çalışmada olgubilim deseni kullanılmıştır. Araştırma Antalya ili Kepez ilçesinde on okulda görev yapan 19 okul yöneticisi, 33 öğretmen ve 26 öğrenci üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri, yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla elde edilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemi kullanılarak MAXQDA 2020 nitel veri analiz yazılımında analiz edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre okullarda ailesel, bireysel, çevresel ve sosyokültürel özelliklere bağlı farklı açılardan dezavantajlı öğrenciler bulunmaktadır. Dezavantajlı öğrencilerin tespiti için okullarda belge/formlar ve etkileşime dayalı yollar kullanılmaktadır. Dezavantajlılık öğrenciler üzerinde akademik, sosyal, psikolojik, davranışsal, fiziksel ve diğer açılardan birçok etki oluşturmaktadır. Dezavantajlı olmanın eğitsel açıdan öğrenciler üzerinde oluşturduğu bu etkileri azaltmak veya ortadan kaldırmak amacıyla okullarda öğrencilerin kendilerini gerçekleştirmelerine ve geliştirmelerine, kaynak temini ve dağıtımına, fırsat ve imkân eşitliği sağlamaya, destekleyici okul ortamı oluşturmaya yönelik uygulamaların yanı sıra diğer kategorisi altında verilen çok farklı uygulamaların yapıldığı belirlenmiştir. Yapılan uygulamalar belirlenirken ise uygulamanın niteliğinin, öğrenci, okul ve çevresel özelliklerin, pozitif ayrımcılığın, kapsayıcılığın ve diğer kategorisi altında çeşitli unsurlarının göz önünde bulundurulduğu görülmüştür. Ayrıca yapılan bu uygulamaların dezavantajlı öğrencilere akademik, sosyal, psikolojik açıdan çeşitli olumlu katkılarda bulunduğu saptanmıştır. Ancak dezavantajlı olmanın öğrenciler üzerinde oluşturduğu etkileri azaltmak/ortadan kaldırmak amaçlı olarak okullarda yapılan uygulamalarda okul, veli, iletişim, personel, öğrenci, çevre ve diğer kategorisi altında yer alan birçok engelle de karşılaşıldığı tespit edilmiştir. Bu nedenlere bağlı olarak da tüm dezavantajlı öğrencilere tam anlamıyla ulaşılamadığı görülmüştür. Dezavantajlılığın öğrenciler üzerinde oluşturduğu etkileri azaltmak/ortadan kaldırmak için okullarda çeşitli uygulamalar yapılsa da hala çeşitli uygulamaların yapılmasına ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. Bu bağlamda okul-aile-çevre iş birliğine, öğrencilerin geliştirilmesine, sosyal adalet uygulamalarına, okul kaynaklarına, eğitim sistemine, okulun yapısına, mevzuatı iyileştirmeye, okulların insan kaynaklarına ve işleyişin kolaylaştırılmasına yönelik çeşitli uygulamaların yapılmasına gereksinim duyulduğu saptanmıştır. Bu açıdan okullarda dezavantajlı öğrencileri destekleyici daha kalıcı, kapsayıcı, etkili ve sürdürülebilir politikalar geliştirilmesi gerektiği görülmüştür.