Ottoman theories of virtue politics: Contribution of Kınalızade Ali Çelebi

Son yıllarda sayıları hızla artan çalışmalara rağmen, normatif ahlak felsefesinin bir alt dalı olan fazilet ahlakının, dünya siyaset düşünce tarihi için önemi yeterince gösterilmemiştir. Bu tez, bir 16. Yüzyıl aliminin Osmanlı siyaset düşüncesinde merkezi bir yer işgal eden fazilet eksenli siyaset düşüncesi geleneğine katkısını incelemektedir. Kınalızade Ali Çelebi olarak bilinen Ali bin Emrullah (1511-1572) klasik sonrası İslam düşüncesinde en önemli ahlak metinlerinden biri olan "Ahlāḳ-ı ʿAlāʾī'yi telif etmiştir. Tez, bu eserin farklı yönlerine ve çağdaşlarıyla olan ilişkisine odaklanarak, Osmanlı devletinin son asırlarına kadar izini sürebileceğimiz fazilete dayalı bir siyaset düşüncesinin var olduğunu ileri sürmektedir. Kınalızade Ali Çelebi örneğinde bu geleneğin iki önemli özelligi vurgulanmıştır; i) fazilet eksenli siyaset düşüncesi siyasi öznenin ahlaki terbiyesi sürecinde siyaset olgusunun kendisine has varlığını dikkate almıştır, ii) fazilet eksenli siyaset düşüncesi inşa geleneği ile sıkı bir ilişki içinde gelişmiştir. Tez bu iki noktaya dayalı olarak, Osmanlı fazilet ahlakı geleneğinin, belegat araçları ve muhtelif fazilet kategorileriyle mümkün kılınan kendine özgü bir siyaset düşüncesini incelemede anahtar konumda olduğunu göstermektedir.