Osmanlı sarayında iaşe ve tüketim (1680-1730)

Osmanlı Devletinin iktisadi yaklaşımının temeli sayılan iaşecilik ilkesi, üretilen mal ve hizmetlerin bol, kaliteli ve ucuz sağlanması olarak tanımlanır. İaşecilik Osmanlı Devleti'nin tüm bölgelerinde uygulanan bir sistem olsa da başkent İstanbul her zaman öncelikli olmuş ve İstanbul'un iaşesi devlet tarafından önemsenmiştir. Bunun nedeni hanedanın yaşam alanı olan Topkapı Sarayı'nın burada olmasının yanında başkentin kalabalık nüfusudur. Osmanlı Devleti İstanbul'un iaşesini iç ticaret ağları vasıtası ile sağlamıştır. Bu sayede İstanbul pazarları ve saray mutfakları her daim zengin erzak çeşitliliğini elinde bulundurmuştur. Bahsettiğimiz emtia akışını sağlayan Matbah-ı Âmire Emaneti Osmanlı iaşe sistemi içerisinde önemli bir yer işgal etmektedir. Bundan dolayı matbahın saray ve İstanbul'un iaşesinin sağlanmasına olan etkileri ve bu çerçevede alımları yapılan ürünlerin miktar ve fiyat gibi sayısal verilerinin araştırılmıştır. Ayrıca Osmanlı sarayında Matbah-ı Âmire vasıtasıyla verilen ziyafet tayinatlarının takibi de araştırmamız kapsamındadır. Bu çalışma, 1680-1730 yılları arasında elli yıllık zaman diliminde "Matbah-ı Âmire" adı verilen saray mutfağının Osmanlı iaşe sistemi içerisindeki yerini, başkent ve saray iaşesini temin için kurulan iaşe ağlarını ve merkezî yönetimin sarayın iaşesine verdiği önemi, saraya giren besin maddelerini, bunların temin yerlerini, fiyat ve miktarları ile merkezi mutfaktan yapılan tayinatları araştırmayı amaçlamıştır. Bu bağlamda saray ve İstanbul'un iaşesinin temininde kullanılan iç ticaret ağları, matbaha bağlı yardımcı kurumlar ve bunların aracılığı ile tedarik edilen ürünler ve miktarları sayısal veriler çerçevesinde araştırılmıştır.