Otistik çocukların anne-babalarında geniş otizm fenotipinin nörobilişsel görünümünün araştırılması

ÖZET Amaç: Bu çalışmada otistik bozukluğu (OB) olan çocukların anne ve babalarında geniş otizm fenotipinin bilişsel görünümünün belirleyebilmek ve bu bilişsel görünümün zeka puanlarına olan etkilerini incelemek amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmaya DEÜTF çocuk ve ergen ruh sağlığı AD polikliniğinde izlenmekte olan, 4-18 yaş aralığında, DSM-IV tanı ölçütlerine göre OB tanısı almış 32 çocuğun anne ve babası (11=64) katılmıştır. Down Sendromlu (DS) 30 çocuğun anne ve babası (n=60) kontrol grubu olarak seçilmiştir. Her iki gruba yürütücü işlevler, dikkat, inhibisyon, sözel bellek, sözel öğrenme ve zeka işlevlerini değerlendiren Wisconsin Kart Eşleme Testi (Card Sorting Test) (WCST), Stroop Testi, Rey İşitsel Sözel Öğrenme Testi (Rey Auditory Verbal Learning Test) RAVLT ve Wechsler Erişkin Zeka Testi (Wechsler Adult Intelligent Test) WAIS uygulanmıştır. Bulgular ve sonuç: Yürütücü işlevleri değerlendiren WCST'de olgu grubu anneleri kontrol grubu annelerinden anlamlı derecede üstün beceri göstermişlerdir. Dikkat ve inhibisyon becerisini ölçen Stroop testinde gruplar arasında farklılık gözlenmemiştir. Sözel bellek ve sözel öğrenme yetilerini değerlendiren RAVLT'de olgu ve kontrol grubu annelerinde farklılık bulunmazken, babalar arasında, düşük işlevli otistiklerin babaları anımsama becerisinde üstün performans göstermiştir. WAIS testinde, olgu ve kontrol grubu anne-babalan arasında sözel ve performans zeka bölümleri (ZB) açısından arasında farklılık bulunmamıştır. Düşük işlevli otistiklerin anne-babalan alt testlerde bazı üstün beceriler gösterseler de bunlar ZB puanlarına yansımamıştır. Tartışma: Bulgular OB'li çocukların anne-babalarında farklı bilişsel özelliklerin olduğunu düşündürmektedir. Yüksek ve düşük işlevli otistik bireylerin anne ve babalarında da farklı bilişsel işlevler bulunabilir. Fakat test sonuçları OB'li bireylerin anne ve babalarında prototip bir bilişsel profilin varlığını kanıtlayamamıştır. Geniş otizm fenotipine özgü bilişsel yetersizlik gösterilememekle birlikte anne ve babalarda bazı bilişsel avantajlar gösterilmiştir. Anne ve babalarda görülen bazı bilişsel avantajlar ve farklı bilişsel profil, geniş otizm fenotipinin bilişsel görünümünün ipuçları olabilir. Bu bilişsel özellikler, geniş otizm fenotipindeki sosyal ve iletişim alanlarındaki yetersizliklerle baş etmeyi kolaylaştırabilir.