Öz düzenleme, akademik stres ve okul aidiyeti arasındaki ilişkide sporun düzenleyici etkisi

Bu araştırmanın temel amacı, akademik stres, öz düzenleme ve okul aidiyeti arasındaki açıklayıcı ve yordayıcı ilişkileri incelemek ve bu ilişkilerde sporun düzenleyici rolünü ortaya koymaktır. Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışma grubunu 2023-2024 eğitim öğretim yılında Çorum ili Merkez ilçesindeki ortaöğretim kurumlarında öğrenim görmekte olan toplam 1007 lise öğrencisi oluşturmaktadır. Veriler, Kişisel bilgi formu "Akademik Beklentilere İlişkin Stres Envanteri", "Öz Düzenleme Ölçeği" ve "Okul Bağlılığı Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen veriler, SPSS V25 paket programına aktarılmış, betimsel istatistikler ve korelasyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca aracılık (Model 4) ve moderatör (Model 59) analizleri için Hayes tarafından önerilen SPSS PROCESS Macro V4.1 eklentisi kullanılarak %95 güven aralığı seçilmiş ve 5000 bootstrap örneklem ile dolaylı (mediation) ve düzenleyici (moderation) etkilerin anlamlılığı test edilmiştir. Betimsel bulgulara göre; öğrencilerin akademik stres (X̄ = 3.04 ± 0.86) ve öz düzenleme (X̄ = 3.26 ± 0.38) ortalama puanları orta düzeyde bulunmuştur. Okul aidiyeti ortalama puanları ise düşük (X̄ = 2.17 ± 0.44) düzeydedir. Karşılaştırmalı bulgular incelediğinde; cinsiyet değişkeni açısından öz-pekiştirme (t1005 = -3,853, p<0.05) ve öz-izleme (t1005 = 2,994, p<0.05) ile okul aidiyeti (t1005 = 3,052, p<0.05) ortalama puanlarının cinsiyet gruplarına göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiği, bu farkın ise okul aidiyetinde erkek öğrencilerin, öz izleme ile öz pekiştirmede ise kadın öğrencilerin lehine olduğu tespit edilmiştir. Düzenli spor yapıp yapmama değişkeni açısından akademik stres (t1005 = 2,338, p <0.05) ve öz izleme (t1005 = 2,378, p <0.05) ortalama puanlarında düzenli spor yapan ve yapmayan gruplara göre istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık olduğu, bu anlamlı farkın ise düzenli spor yapan öğrencilerin lehine olduğu saptanmıştır. Spor derecesi değişkeni açısından incelendiğinde, akademik stres (t1005 = -2,440, p <0.05), öz pekiştirme (t1005 = -3,105, p <0.05) ve okul aidiyeti (t1005 = 2,302, p <0.05) ortalama puanlarında spor derecesi açısından istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık olduğu, bu farkın ise akademik stres ve öz pekiştirmede spor derecesi olan, okul aidiyetinde ise spor derecesi olmayan öğrencilerin lehine olduğu saptanmıştır. Okul türü değişkenine göre ise ortalama puanlar gruplar arası anlamlı farklılık göstermemiştir. İlişkisel analizlere ilişkin bulgular incelendiğinde, Pearson Momentler Çarpım Korelasyon Katsayısı (r) değerlerinin -.29 ile .21 arasında değiştiği ve toplam 10 korelasyondan sekizinin anlamlı olduğu ve bunların üçünün pozitif yönlü beşinin ise negatif yönlü olduğu tespit edilmiştir. Yordayıcı bulgular incelendiğinde, hipotize edilen regresyon modelinin anlamlı olduğu (F(4,1002) = 27.908, p <.001), akademik stres, öz pekiştirme, öz izleme ve öz düzenleme bağımsız değişkenlerinin okul aidiyeti üzerindeki toplam variyansın %10'unu açıkladığı ortaya çıkmıştır (R² = .100). Aracılık analizi sonuçlarına göre, akademik stresin okul aidiyeti üzerindeki doğrudan etkisi anlamlı (b = -0.043, p = .008) bulunmuş olup, dolaylı etkilerin anlamlılığı test edildiğinde, hem öz pekiştirme (b = -0.013, %95 G.A. [-0.0234, -0.0059]) hem de öz izleme (b = 0.032, %95 G.A. [0.0197, 0.0455]) değişkenlerinin kısmi aracılık etkisi doğrulanmıştır. Model toplam varyansın %10.02'sini açıklamaktadır (R² = .1002, p <.001). Sonuç olarak, akademik stresin okul aidiyetini olumsuz yönde etkilediği, öz düzenleme becerilerinin ise bu ilişkide kısmi aracılık rolü üstlendiği, spor yaşı değişkeninin model üzerinde düzenleyici etkisinin olduğu belirlenmiştir.