Petrol fiyatları ile BIST ulaştırma şirketlerinin pay fiyatları arasındaki ilişkinin incelenmesi

Hem enerji kaynağı olarak hem de endüstriyel bir hammadde olarak kullanılan petrol, piyasalar için stratejik bir öneme sahiptir. Ulaştırma sektörünün ana hammaddesi olan petrol ve petrol türevleri kara, deniz ve hava taşımacılığında kullanılan yakıtların ana kaynağını oluşturmaktadır. Bu durum petrol ve petrol ürünlerini ulaştırma sektörü için önemli bir faktör haline getirmektedir. Dolayısıyla petrol fiyatlarında meydana gelen değişimler ulaştırma sektörünü doğrudan etkilemektedir. Bu çalışmada petrol fiyatları ile BIST ulaştırma endeksi (XULAS) ve endekste yer alan Do&Co Aktiengesellschaft (DOCO), GSD Denizcilik Gayrimenkul İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (GSDDE), Pegasus Hava Taşımacılık A.Ş (PGSUS), Reysaş Taşımacılık ve Lojistik Ticaret A.Ş. (RYSAS), Türk Hava Yolları A.O. (THYAO) firmalarının pay fiyatları arasındaki kısa ve uzun dönem ilişki ARDL (Autoregressive Distributed Lag) ve NARDL (Nonlinear ARDL) sınır testi yaklaşımı ile aylık veriler kullanılarak araştırılmıştır. ARDL ve NARDL sınır testi yaklaşımı mevsimsel birim kök ve patlayıcı kök içeren seriler için uygun değildir. Bu nedenle serileri üreten süreçlerin mevsimsel birim kök içerip içermediğini tespit etmek için HEGY (Hylleberg-Engle-Granger-Yoo) mevsimsel birim kök testi uygulanmıştır. Analiz sonuçlarına göre DOCO, PGSUS firmalarının pay fiyatları için kurulan test denklemleri mevsimsel birim kök içermesinden dolayı analize mevsimsel birim kök içermeyen THYAO, CLEBI, RYSAS ve GSDDE firmalarının pay fiyatları ve XULAS endeksi ile devam edilmiştir. Serilerin patlayıcı kök içerip içermediğini test etmek için sağ kuyruklu birim kök testi RTADF ADF (Right Tail Augmented Dickey Fuller) testi uygulanmıştır. Test sonucunda tüm serilerin patlayıcı kök içermediği sonucuna ulaşılmıştır. Serilerin durağanlık düzeyini belirmek için sol kuyruklu birim kök testi LTADF (Left Tail ADF) uygulanmıştır. ARDL sınır testi yaklaşımı ile petrol fiyatları ile pay fiyatları arasındaki ilişki simetrik olarak modellenmiştir. Test sonuçlarında; petrol fiyatları ile XULAS, THYAO, CLEBI, RYSAS firmalarının pay fiyatları arasındaki kısa ve uzun dönem simetrik bir ilişki bulunamamıştır. Petrol fiyatları ile LGSDDE serisinin uzun dönem simetrik ilişkili olduğu tespit edilmiştir. NARDL sınır testi ile petrol fiyatları ile pay fiyatları arasındaki ilişki asimetrik olarak modellenmiştir. Analiz sonuçlarında CLEBI, GSDDE ve RYSAS firmalarının pay fiyatları ile petrol fiyatları arasında yalnızca uzun dönemli ilişkinin var olduğu, THYAO firmasının pay fiyatları ile petrol fiyatları arasında hem uzun dönem hem de kısa dönemli asimetrik ilişkinin var olduğu, XULAS endeksi ile petrol fiyatları arasında uzun ve kısa dönemli ilişkinin var olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: BIST Ulaştırma Endeksi, Petrol Fiyatları, HEGY Test, ARDL ve NARDL sınır testi, RTADF birim kök testi.