Piranesi'nin Carceri serisi ve kaygı mekânları üzerinden güncel sanatta mekân ve bellek sorunsalı

Kavram olarak 'Kaygı Mekânı'nından ilk kez söz eden kişi Antoine Picon'dur. Picon'un tanımlaması olan Anxious Places'in, Anksiyete Mekânları ya da Endişe Yerler'i olarak da dilimize çevrilmesi mümkündür. Picon'un savı; bulunduğumuz çağda artık mekânların bir önemi kalmadığını ve işlev taşımadığını söyleyen Marc Auge'nin Yok-yer teorisi ile benzerlikler taşır. Yaşadığımız mekânlar içerisinde olan bu değişim ve çeşitli kaygıların getirdiği duygu halleri sanat üretimlerine de yansımaktadır. Kaygıyı diğer sıkıntı veren durumlardan ayıran özellik nesnesiz bir korku hâli olmasıdır, bu hâl içerdiği gizemli bilinmezlik nedeniyle Carceri başta olmak üzere pek çok eserin yaratımına konu olmuştur. Piranesi'nin on altı plakalık Carceri Serisi; barındırdığı karmaşa, labirentimsi nitelikler taşıyan yapısal özellikleri ve koyu kontrast dengesine sahip oluşu gibi sebeplerle, anksiyeteyi izleyicisine iletmekte oldukça başarılıdır. Pek çok edebi esere ilham kaynağı olan bu mekan, görsel sanatlarda da birçok üretimin motivasyon kaynağıdır. Bunun en önemli sebebi Carceri'nin ilkel dürtüleri canlandıran mizacıdır. Bu inceleme süresince Carceri'nin diğer kaygı mekânlarının üretimine olan katkısı ve Piranesi'nin metafizik hapishanesi ile bu mekânlar arasındaki iletişim konu edilmiştir. Bu çalışmanın ilk bölümünde daha sonra gelecek konulara altyapı oluşturmak amacıyla bazı kavramlar ele alınmıştır. Günlük hayatımızda mekânları beynimizde ne için ve nasıl konumlandırdığımız, büyük düşünürlerin mekân algıları, Kaygı mekânı ve Yok-yer teorisi incelenmiştir. İkinci bölümde ise Carceri'nin mimarı Piranesi'nin hayatına dair anekdotlar ve Carceri'nin biçimsel ve duyusal özelliklerinden bahsedilmektedir. Araştırma süresince ele alınan Carceri d'Invenzione'nin öncüsü olan Carcere Oscura ile başlayan serüven ve Carceri'nin ne çeşit bir kaygı mekânı olduğuna dair öneriler incelenmektedir. Üçüncü bölümde yer alan yapıt örnekleri Carceri'den esinle yola çıkılarak üretilmiş çeşitli eserlerdir. Sanatçı portföyü Gustave Dore'den günümüz sanatçılarına kadar uzanan bir skalada ele alınmıştır. Sanatçıların üretimleri kaygı mekânı ve Carceri ile olan ilişkileri bağlamında konu edilmiştir. Bu sanatçıların üretimlerine Carceri'nin neden ilham olmuş olabileceği sorusuna cevap aranan bölümde sanatçılar dönemlerinin getirileri ve şahsi pratikleri üzerinden değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde ise sinema disiplininden Carceri ile örtüşen üç yapıt yer almaktadır. Bu yapıtları üreten şahısları Carceri'nin görselliğini kullanmaya iten öğelerin ne olduğu ve filmlerin senaryolarında yatan felsefik tartışmaların gravür serisi ile nasıl bir özdeşlik kurduğu incelenmektedir. Aynı bölümde yer alan diğer bir konu ise Carceri'nin günümüze varan etkisinin nedenleridir. Şu anın dünyasında yaşayan bireyler için Carceri'nin ne anlama geldiği ve bu serinin niçin bu kadar üretime ilham verdiği sorusu araştırmanın son konusudur. Yok-yerler'den ve Kaygı mekânı kavramından yola çıkılarak başlayan bu araştırma bütün olarak ele alındığında 18. yüzyılda üretilen bir yapıtın bugüne olan etkisini ve giderek artan popülerliğinin sebeplerini kaygı mekânı kavramı üzerinden aramaktadır. En temel duygularımızdan biri olan kaygının, tek yapıt örneği üzerinden, diğer sanatçıların benzer mekân üretimlerine olan katkısı, tezin merkezini oluşturmaktadır.