İstanbul'daki alışveriş merkezi yatırım kararları için pratik bir çoklu faktör endeks modeli

Günümüzde İstanbul alışveriş merkezi piyasası, ticari taraftaki güçlüklere ek olarak, sosyal ve çevresel alanlardaki problemlerle de yüzleşmektedir. Bu tez, tüm paydaşlar tarafından kullanılabilecek özgün bir çoklu faktör değerlendirme modeli ortaya koymakta; bunu yaparken de güçlü sürdürülebilirlik paradigmasını ve sürdürülebilir kalkınma prensiplerini kendisine temel olarak almaktadır. Bu doğrultuda öncelikle kapsamlı bir literatür taraması yapılmıştır. Bu bağlamda model, Ticari, Sosyal ve Çevresel Sacayakları üzerine oturtulmuş ve bu sacayaklarının alışveriş merkezi tipolojisi özelinde ne gibi alt faktörlere sahip oldukları (dokuz adet alt faktör, toplamda yirmi altı adet alt başlık içerir) tespit edilmiştir. Ardından, işbu sacayaklarından, alt faktörlerden ve alt başlıklardan oluşan bir analitik hiyerarşi prosesi (AHP) anket modeli geliştirilmiş ve İstanbul'da geliştirdiği en az bir alışveriş merkezini halen uhdelerinde bulunduran yirmi bir (uygun şartlara sahip yirmi beşi arasından cevap verenler) Alışveriş Merkezleri ve Yatırımcıları Derneği (AYD) üyesi firmanın üst düzey yöneticilerine yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulanmıştır. Yöneticiler, %58,1 oranında Ticari Sacayağını en önemli birleşen olarak görmüş; Sosyal ve Çevresel Sacayakları ise sırasıyla %22,8 ve %19,1'de kalmıştır. Bu sonucun ardından, daha objektif bir zemin yaratabilmek için ek bir birincil araştırma kurgulanmıştır. Bu sefer, sürdürülebilirlik temelli çalışmalar yürüten üç adet uzmandan oluşan bir panel oluşturulmuş ve her biriyle iki adet açık uçlu sorudan oluşan yapılandırılmış yüz yüze mülakatlar düzenlenmiş ve kayıt altına alınmıştır. Buradan toplanan ve literatür taraması ile örtüşen yapıcı içgörüler ışığında, modelin Sosyal ve Çevresel Sacayaklarına etik koruma getirilmesi uygun bulunmuştur. Bu karara modelin görsel tasvirinde yer verilmiştir. Model ayrıca tüm paydaşların kullanımına açık, pratik bir Proje Kontrol Listesi de oluşturmuştur. Çalışmada, sürdürülebilirliğin temelleri, alışveriş merkezlerinin gelişimi, İstanbul'un kentleşme süreci ve kentin alışveriş merkezi piyasası hakkında da bir bakış sunulmaktadır.