Rize ilinde aile sağlığı çalışanlarının bebek, çocuk ve ergen izlemleri hakkındaki bilgi düzeylerinin belirlenmesi

Amaç: Bu çalışma, Rize ilinde görev yapan aile sağlığı çalışanlarının bebek, çocuk ve ergen izlemleri konusundaki bilgi düzeylerini belirlemek ve bilgi düzeyini etkileyen sosyodemografik ve mesleki faktörleri değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde görev yapan aile sağlığı çalışanları, koruyucu sağlık hizmetlerinin uygulanmasında ve toplum sağlığının korunmasında kilit rol üstlenmektedir. Bu nedenle, onların bilgi düzeyi hizmet kalitesini ve izlem süreçlerinin etkinliğini doğrudan etkilemektedir. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu araştırma, 2025 yılında Rize ilinde bulunan aile sağlığı merkezlerinde yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini Rize'de aktif olarak görev yapan tüm aile sağlığı çalışanları oluşturmuş, örneklemine araştırmaya katılmayı kabul eden 102 ebe ve hemşire dahil edilmiştir. Veriler, araştırmacı tarafından literatür taraması sonucunda oluşturulan ve Sağlık Bakanlığı Bebek, Çocuk ve Ergen İzlem Protokolleri esas alınarak hazırlanan bir anket formu ile toplanmıştır. Anket formu iki bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde katılımcıların sosyodemografik ve mesleki özellikleri (yaş, cinsiyet, unvan, mezuniyet, hizmet yılı, görev yeri, hizmet içi eğitim alma durumu vb.) yer almakta; ikinci bölümde ise bebek, çocuk ve ergen izlemlerine ilişkin bilgi düzeyini ölçen 30 çoktan seçmeli soru bulunmaktadır. Verilerin analizinde SPSS 25.0 programı kullanılmış, tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklem t-testi, ANOVA ve ki-kare testleri uygulanmış, anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 37,8±6,4 yıl olup, %86,3'ü kadındır. Çalışanların %74,5'i hemşire, %25,5'i ebe olarak görev yapmaktadır. Katılımcıların %58'i 10 yıl ve üzeri mesleki deneyime sahiptir. Araştırma bulgularına göre aile sağlığı çalışanlarının %78'i izlemler sırasında rehber veya algoritma kullandığını, %63'ü ise bu konuda hizmet içi eğitim aldığını belirtmiştir. Rehber veya algoritma kullananların bilgi puan ortalaması (X̄=24,3±3,2), kullanmayanlara göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0.05). Yaş gruplarına göre yapılan analizde 40 yaş altı çalışanların bilgi düzeyi daha yüksek saptanmıştır (p=0.021). Eğitim düzeyi, medeni durum ve çalışma yılı gibi değişkenlerle bilgi düzeyi arasında anlamlı fark saptanmamıştır. En fazla bilgi eksikliği gelişimsel kalça displazisi taraması, diş sağlığı izlemi, hiperlipidemi ve ergen izlemi alanlarında tespit edilmiştir. Sonuç: Araştırma sonuçları, Rize ilindeki aile sağlığı çalışanlarının genel olarak bebek ve çocuk izlemleri konusunda yeterli bilgiye sahip olduklarını, ancak ergen izlemleri ve gelişimsel taramalar konusunda bilgi düzeylerinin düşük olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, mevcut hizmet içi eğitimlerin periyodik olarak güncellenmesi ve uygulamalı eğitimlerle desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca rehber temelli izlem uygulamalarının aile sağlığı merkezlerinde standart hale getirilmesi, izlem kalitesini artıraracaktır. Anahtar Kelimeler: Aile sağlığı çalışanı, bebek izlemi, çocuk izlemi, ergen izlemi, bilgi düzeyi ,aile sağlığı merkezi