Sabit gündüz ve gece çalışan sağlık personelinde sirkadiyen ritim ile uyku kalitesi, beslenme durumu ve kafein alımının değerlendirilmesi

Bu çalışmada sabit vardiyalı gündüz ve gece çalışan sağlık personelinde sirkadiyen ritmin uyku kalitesi, beslenme durumu ve kafein alımına etkisinin değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu çalışma, Kahramanmaraş Necip Fazıl Şehir Hastanesi Ek Hizmet Binasında, sabit gündüz (n=125) ve sabit gece (n=125) düzeninde çalışan 20-60 yaş arası, 52 erkek ve 198 kadın olmak üzere toplam 250 çalışan ile yürütülmüştür. Çalışma verileri için demografik bilgi formu, Morningness Eveningness Questionnaire (MEQ), Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ), Uluslararası Fiziksel Aktivite (IPAQ), Kafein Tüketim Sıklığı Anketi ve antropometrik ölçümler araştırmacı tarafından yüz yüze usulüne uygun şekilde ölçülerek alınmıştır. Çalışma sonucunda, sabit gece vardiyasında çalışan bireylerin tükettikleri ana öğün sayısı sabit gündüz vardiyasındaki bireylere göre daha az bulunmuştur (p<0,05). İki vardiyada da çalışanların karbonhidrat alımlarının gereksinimi karşıladığı, ancak enerji alımının gereksinimi karşılamadığı görülmüştür. Sabit gece vardiyasındaki katılımcıların MEQ skoruna ait aritmetik ortalama 50,5±7,20 iken, sabit gündüz vardiyasındaki katılımcılarda 53,7±7,75 olarak hesaplanmıştır (p<0,05). Katılımcıların MEQ skorlarına göre yapılan sınıflamasında her iki vardiya sisteminde de en çok katılımcının "Ara tip" olduğu saptanmıştır. Sabit gündüz vardiyasında çalışan bireylerin MEQ puanları ile kafein alımları arasında negatif yönde bir ilişki bulunmuştur (p<0,05). Her iki cinsiyette de sabit gece vardiyasında çalışanların PUKI toplam skoru sabit gündüz vardiyasında çalışanlara göre daha yüksek bulunmuştur (p>0,05). Bozulan sirkadiyen ritmin bireylerin uyku kalitesini ve beslenmelerini olumsuz yönde etkilediği sonucuna varılmıştır. Bu etkileri en aza indirmek için yeterli uyku süresine (en az 7 saat/gün) ulaşılmasına dikkat edilmelidir. Çalışanlara kronotipe uygun çalışma programının önemi konusunda eğitim vermek ve bu konuda farkındalık yaratmak faydalı olacaktır. Anahtar Kelimeler: Beslenme, sirkadiyen ritim, uyku kalitesi, kafein alımı