Sanal gerçeklik ile maruz bırakma müdahalesinin sınav kaygısının azaltılmasındaki etkisi

Bu çalışma, üniversite öğrencilerinde yaygın olarak gözlemlenen sınav kaygısına yönelik, teknoloji temelli bir psikolojik müdahale olan sanal gerçeklik ile maruz bırakma (SGMB) müdahalesinin etkililiğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Sınav kaygısı, öğrencilerin akademik performanslarını olumsuz yönde etkileyen; bilişsel, fizyolojik ve davranışsal bileşenleri olan çok boyutlu bir psikolojik süreçtir. Geleneksel müdahale yöntemlerine alternatif olarak kısa süreli ve erişilebilir çözümler sunmak amacıyla geliştirilen SGMB, bireylerde kaygı yaratan sınav ortamlarını güvenli bir şekilde deneyimlemelerine olanak tanımaktadır. Çalışma öncesinde, uygun örneklemi belirlemek amacıyla tarama çalışması kapsamında toplam 276 üniversite öğrencisine Ayda Sınav Kaygısı Ölçeği (ASKÖ) uygulanmıştır. Bu ön tarama sonucunda orta ve yüksek düzeyde sınav kaygısı gösteren katılımcılar belirlenmiş ve dahil edilme kriterlerini karşılayan bireyler ana çalışma grubuna alınmıştır. Ana müdahale sürecine geçmeden önce, oluşturulan sanal gerçeklik (VR) senaryolarının (koridor, sınıf-1, sınıf-2, sınıf-3) katılımcılarda yarattığı "buradalık" düzeyini değerlendirmek amacıyla orta düzeye yakın (40-44) sınav kaygısı olan 7 katılımcıya tek oturumluk bir uygulama gerçekleştirilmiş ve katılımcılara oturum sonunda Sanal Ortamda Buradalık Ölçeği (SOBÖ) uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, senaryoların yüksek düzeyde gerçeklik algısı yarattığını göstermiştir. Ana çalışmada ön test-son test kontrol gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Çalışma kapsamında orta ve yüksek düzeyde sınav kaygısına sahip 36 üniversite öğrencisi seçkisiz bir biçimde VR (n=18) ve kontrol (n=18) gruplarına atanmıştır. VR grubuna iki oturumdan oluşan SGMB uygulanmıştır. Kontrol grubuna herhangi bir müdahale yapılmamıştır. Müdahale öncesi ve sonrası tüm katılımcılar ASKÖ, Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Penn Eyalet Endişe Ölçeği (PEEÖ) ve Otomatik Düşünceler Ölçeği'ni (ODÖ) doldurmuştur. Elde edilen bulgular, sınav kaygısının azaltılmasında SGMB uygulamasının etkili olduğuna işaret etmektedir. Ancak genel kaygı, endişe ve otomatik düşünceler gibi daha derin bilişsel yapılar üzerindeki etkilerin sınırlı olduğu belirlenmiştir. Bu tez çalışması, SGMB'nin yalnızca klinik düzeyde kaygı bozukluklarında değil, sınav kaygısı gibi duruma özgü stres tepkilerinde de etkili bir müdahale aracı olarak kullanılabileceğine dair önemli bulgular sunmaktadır. Sonuçlar, gelecekte daha uzun süreli, bilişsel teknikler ile desteklenmiş ve bireysel farklılıkları dikkate alan bütüncül SGMB modellerinin geliştirilmesinin önemine işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Sanal gerçeklik, maruz bırakma, sınav kaygısı, sanal gerçeklik ile maruz bırakma (SGMB)