Sanat ve mekan ilişkisi üzerinden endüstri mirası yapılarda mekansal belleğin korunması

Sanat ve mekân, içinde tasarım barındıran yaratıcı bir ifade ve iletişim biçimidir. Sanat ve mekân ilişkisi; insanlığın en temel gereksinimi olan barınma ihtiyacı ile başlamış ve barındığı mekânı mükemmelleştirme çabasıyla sanatı mekanla buluşturmuştur. Sanatın gelişimi insanlık tarihinin en büyük göstergesidir. 20. yy. başlarında Marcel Duchamp'ın sanatın içeriğinden çok düşüncenin önemli olduğunu belirtmesiyle çağdaş sanat anlayışı ön plana çıkmıştır. Çağdaş sanat ile hazır nesne kullanımı, teknolojinin sanatla birlikteliğinin başladığını göstermektedir. Aynı zamanda sanat ve mekân disiplinlerarası etkileşim ile çağdaş sanatın da bir yansımasıdır. Geçmişin izlerini taşıyan endüstri mirası yapılarının oluşturduğu, mekân algısının meydana getirdiği mekânsal bellek kavramı göstergeler okunarak anlaşılmaktadır. Tarihi ve kültürel yapının korunması ve sürekliliği için gerekli olan mekânsal belleğin göstergeler aracılığı ile koruma altına alındığı ve sürdürülebilirlik açısından da önemli bir kavramdır. Endüstri mirası yapılarda göstergelerin doğru kullanımı, yeniden işlevlendirilmesi sonrası yeni anlam ve çağrışımların oluşmasına da büyük katkı sağlamaktadır. Tüm dünyada endüstriyel üretim ve buna bağlı gelişmeler toplumların yaşamında önemli yer tutmaktadır. İşlevini yitirmiş endüstri yapıları zamanla önemini yitirip terkedilerek bulundukları çevrelerde görüntü kirliliği oluşturmaktadır. Artan rant baskılarının etkisiyle yıkılmaları dahi söz konusu olabilmektedir. Kentlerin içinde ya da hemen çeperinde yer alan, değişen teknolojik, çevresel, ekonomik veya sosyal sebeplerle kullanılmayan endüstri yapıları belgelenerek koruma altına alınmaktadır. Uluslararası koruma örgütleri ve UNESCO'nun desteklediği, sergileme ve müze alanı olarak yeniden işlevlendirilen eski endüstri yapıları göstergeler yardımıyla okunarak geçmiş kültürü gelecek nesillere aktarmaktadır. Bu konuda en iyi örneklerden biri, Almanya'da bulunan tarihinin en önemli endüstri yapılarından Völklingen Demir İşletmesi'dir. Kömür, çelik ve demir 250 yıldır Almanya'nın Saarland endüstri bölgesinin ekonomik & kültürel yapısını şekillendirmiş ve yeniden işlevlendirme konusunda arge çalışmaları da yürüten, yenilikler deneyen bir alan olarak her zaman ön plandadır. Bu çalışmada, bir endüstri şehrinden ve yapısından, bir sanat ve kültür merkezine, müzesine dönüşmenin en başarılı örneği ve aynı zamanda UNESCO Endüstri Miras Alanı olan Völklingen Demir İşletmesi ele alınmıştır. Yeniden işlevlendirme vurgusu yapılırken, mekânsal bellek, kimlik değerleri ve sanatsal mekanlar olarak kültürel sürdürülebilirliğe katkısına odaklanılmıştır.