Sıçanlarda düşük ve yüksek şiddetteki ayak şoku stresinin empatiye etkilerinin araştırılması

Giriş ve Amaç Modern insanın hayatında her yerde bulunan stresin davranış ve kognitif fonksiyonlar üzerine etkileri olduğu bilinmektedir. Son yapılan çalışmalar akut stresin empati yelpazesinde bulunan fedakarlık, işbirliği gibi olumlu sosyal davranışları arttırdığını göstermektedir. Psikolojik stres, kişinin anksiyete durumu gibi pek çok faktör empati davranışını etkileyebilmektedir. Bu çalışmanın amacı düşük ve yüksek şiddetteki akut stresin empati davranışı üzerindeki etkilerini ve bu etkinin olası nörotransmitter yolaklarını araştırmaktır. Yöntem Bu çalışmada toplam 30 adet dört aylık erkek Sprague Dawley sıçanlar kullanılmıştır. Çalışmada 14 günlük kafes arkadaşına alışma periyodunun ardından tüm deneklere empati düzeneği kullanılarak stresli durumdaki kafes arkadaşını kurtarması öğretilmiştir. Bu sürecin sonunda tüm denekler rastgele üç gruba ayrılmıştır: i)Kontrol grubu (stres uygulanmayacak grup) ii) 0,2 mA (düşük şiddet) ayak şoku stresi uygulanacak grup, iii) 1,6 mA (yüksek şiddet) ayak şoku stresi uygulanacak grup. Sıçanların ayak şoku uygulamalarının hemen ardından kapı açma davranışları süre olarak kaydedilmiştir. Empati deneylerinin bitiminden hemen sonra bütün sıçanların anksiyete seviyeleri önce açık alan testi, 30 dakika sonra yükseltilmiş artı labirent testi kullanılarak değerlendirilmiştir. Sonrasında denekler sakrifiye edilip amigdala ve prefrontal kortekste oksitosin ve vazopressin düzeyleri ile serum kortikosteron düzeyleri ölçülmüştür. Bulgular Düşük şiddette stres uygulanan grubun kontrol grubuna göre empati düzeneğinin kapısını daha hızlı açarak arkadaşını kurtardığı tespit edildi (p<0.05). Yüksek şiddet stres grubunun, açık alan testinde, kontrol ve düşük şiddet stres grubuna göre(her iki grup için p<0.001) açık alanın merkezinde daha çok bulunduğu saptandı. Ayrıca yükseltilmiş artı labirent testinde ise yüksek şiddet stres grubunun ortak alanda diğer iki gruba göre daha çok zaman geçirdiği (kontrole kıyasla p<0.0001, düşük şiddet strese kıyasla p<0.001) açık kollarda geçirdiği sürenin hem düşük stres hem de kontrol grubuna göre (sırayla p < 0.008 and p < 0.03) arttığı gözlendi. Prefrontal korteks Oksitosin ve Vasopressin düzeyleri düşük şiddet stres grubunda artmış bulundu (Oksitosin: kontrole kıyasla p<0.05; Vasopressin: hem kontrol hem de yüksek şiddet strese kıyasla p<0.0001). Düşük şiddet stres uygulanan grubun amigdala Vasopressin düzeylerinin diğer iki gruba göre daha yüksek olduğu tespit edildi (her iki gruba kıyasla p<0.05). Düşük şiddet stres grubunda serum kortikosteron düzeylerinin kontrole kıyasla arttığı tespit edildi (p<0.002) Prefrontal korteks Vasopressin düzeyleri ile açık alan testinin orta alanındaki aktivite süreleri arasında güçlü pozitif korelasyon tespit edildi (r = 0.510, p<0.05). Ayrıca serum kortikosteron düzeyleri ile yükseltilmiş artı labirent testinin ortak alanındaki aktivite süreleri arasında (r = 0.752, p<0.0001); prefrontal korteks Vasopressin düzeyleri ile yükseltilmiş artı labirent testinin ortak alanındaki aktivite süreleri arasında (r = 0.590, p<0.01) güçlü pozitif korelasyon saptandı. Sonuç Bu çalışma, düşük şiddetteki akut stresin empati davranışını olumlu yönde etkilediğini göstermiştir. Ayrıca düşük şiddet stres grubunda Vazopressin düzeyleri prefrontal korteks ve amigdalada, Oksitosin düzeyleri ise prefrontal kortekste artmıştır. Yüksek şiddetteki akut stres grubunun anksiyete seviyelerinin daha düşük olduğu (açık alan düzeneğinin orta alanında ve yükseltilmiş artı labirent testinin açık kollarında daha uzun süre bulundukları) gözlenmiştir. Ek olarak, yüksek şiddet stres grubunda karar verme becerisinin olumsuz etkilendiği görülmüştür. Gelecek çalışmalar akut stres ve empati alanında cinsiyete bağlı değişimleri, dopaminerjik sistemin ya da stres ilişkili diğer yolakların rolünü ortaya koymaya yönelik planlanmalıdır.