Seramik yüzeylerde buharlaşma ve püskürtme yöntemleri ile oluşturulan lüster etkileri

Lüster, camsı bir yüzey üzerindeki metal nano partiküllerden oluşan bakırımsı altınımsı veya yanardöner ince bir film tabakasıdır. Lüster tekniği seramik üzerinde 9. yüzyılda Mezopotamya'da başlayıp Selçuklu döneminde doruk noktasına erişmiştir. 13. yüzyılda Avrupa'da yayıldıktan sonra 18. yüzyıl da çöküş dönemini yaşamıştır. 19. yüzyılın sonlarında ise Avrupa'da yeniden canlanmaya başlanmıştır. Bu tez çalışmasının temeli olan buharlaşma lüsteri yöntemi de, seramik bünye üzerinde 20. yüzyıldan itibaren (genelde tuz pişirim tekniği ile beraber) kullanılmaya başlanmıştır. Püskürtme ve buharlaşma lüsteri yöntemlerinde, diğer lüsterlerde olduğu gibi sırlı yüzeyde yanardöner bir etki beklenmektedir. Bu yöntemlerde sır pişirimi yapılmış seramik bünye, soğuma aşamasında iken veya tekrar ısıtıldığında, 650-750 °C civarlarında, lüsterleşen malzemelerin fırın ortamında buharlaştırarak veya parça üzerine püskürtülerek sırlı yüzeye geçişiyle oluşturulduğu bilgisi elde edilmiştir. Püskürtme ve buharlaşma lüsteri yöntemleri ile elde edilen farklı görsel sonuçlarına karşın, uygulama sürecinde birçok ortak noktaları olmasından dolayı bu tez çalışmasında her iki yöntem aynı gurupta sınıflandırılmıştır. Bu yöntemlerle ilgili elde edilen kısmi bilgiler ile deneysel çalışmaların sonuçları elde edilen başarılı görsel etkilerden dolayı çalışmaların yönü püskürtme yöntemi üzerine yoğunlaşmıştır. Püskürtme yöntemi ile oluşan lüster etkilerini gözlemlemek amacı ile farklı değişkenler üzerinden denemeler yapılmıştır. Bu denemelerde değişken faktörler; kullanılan metal bileşikleri, zemin sırı, bünye, uygulama sıcaklığı, uygulama yöntemi ve pişirim ortamı olarak belirlenmiştir. Deneysel çalışmalar sonucunda, demir (III) klorürden elde edilen güçlü lüster etkilerinin bulunması ile çalışmanın kapsamı bu metal bileşiği üzerinde sınırlandırılmıştır. Bu tez çalışmasında, püskürtme yöntemi ile 980-1080 °C aralığında olgunlaşan renkli, saydam ve efektli sırlar ile sıriçi lüster üzerine, başarılı lüster etkileri elde edilmiş, bu tekniğin kontrollü bir şekilde çeşitli sırlar üzerinde ve diğer teknikler ile de kullanılabilirliği tespit edilmiştir.