Sideritis vulcanica Hub. Mor. (Lamıaceae) türünün (Endemik) taksonomik yönden incelenmesi

Bu çalışmada, Elazığ yöresinde doğal olarak yetişen, Sideritis L. cinsinin Empedoclia (Rafin) Bentham seksiyonuna ait, endemik Sideritis vulcanica Hub.-Mor. (Lamiaceae) türü taksonomik amaçlı olarak incelenmiştir. Bu tür, morfolojik, morfometrik, anatomik, karyolojik, palinolojik ve uçucu yağ özellikleri yönünden araştırılmıştır. Morfolojik çalışmalar çerçevesinde türe ait bitki örneklerinin kök, yaprak, brakte, çiçek ve nutlet yapıları incelenmiştir. Morfolojik karakterler Türkiye Flora'sıyla karşılaştırılmış ve yeni morfolojik karakterler tespit edilmiştir. Yapılan anatomik çalışmalarda türün kök, gövde, gövde yaprağı ve taban yaprağı anatomileri aydınlatılmıştır. Karyolojik çalışmalarda, türün kromozom sayımı ve karyotip analizleri yapılarak, idiogramları çizilmiştir. S. vulcanica'nın kromozom sayısı 2n=32 (X=16) olarak bulunmuştur. Kromozomların, median (m) ve submedian (sm) sentromerli oldukları tespit edilmiştir. Yapılan palinolojik çalışmalarda S. vulcanica'nın polen şeklinin oblate-spheroidal, apertür tipinin trizonocolpate, ornamentasyonunun reticulate olduğu tespit edilmiştir. Kimyasal çalışmalarda S. vulcanica'nın toprak üstü kısımlarından su distilasyonu ile elde edilen uçucu yağlar GC ve GC/MS sistemiyle analiz edilmiştir. Analizler sonucunda, uçucu yağ verimi 0.1-0.2 ml olarak belirlenmiştir. Toplam olarak 38 bileşen tanımlanmıştır. Bu bileşenlerin toplam yağın %98.9'unu oluşturduğu tespit edilmiştir. Bu analizde ana bileşenler olarak Thymol (%67), p- cymene (%10) ve ?- terpinene (%5.5) tanımlanmıştır. Sonuç olarak, yeni bulguların ışığı altında bazı yeni karakterler tespit edilerek türün sistematiğine katkı sağlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Sideritis, Sideritis vulcanica, Lamiaceae, Morfoloji, Anatomi, Palinoloji, Uçucu yağ, Karyoloji, Kromozom sayısı, Sitotaksonomi, Karyotip, Dağ çayı