Şizofreninin eşlik ettiği ve etmediği obsesif kompulsif bozukluk hastalarında sosyal biliş, empati ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi

Amaçlar: Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) kişinin toplumsal etkinlikler ve ilişkilerinde önemli derecede bozulmaya neden olan bir hastalıktır. Şizofreni hastalarında ise Obsesif kompulsif (OK) belirtiler ve OKB yaygınlığı genel popülasyona göre çok daha yüksektir. Sosyal biliş, sosyal etkileşimin altında yatan zihinsel süreçleri ifade eder ve OKB hastalarında son yıllarda önemli bir çalışma hedefi haline gelmiştir. Sosyal bilişin OKB hastalarındaki bozulmuş sosyal işlevselliğe katkıda bulunabilecek süreçler olduğu ifade edilmektedir. Bu kişilerin başkalarının niyet ve düşüncelerini yanlış kavradıklarından dolayı günlük yaşamda güçlük yaşayabilecekleri düşünülmektedir. Bugüne kadar yapılan çalışmalarda şizofreninin eşlik ettiği ve etmediği OKB hastalarının sosyal biliş becerileri karşılaştırılmamıştır. Amacımız şizofreninin eşlik ettiği ve etmediği OKB hastalarının sosyal biliş ve empati düzeylerinin karşılaştırılması ve bu hasta gruplarında sosyal biliş, empati ve yaşam kalitesinin; OK belirti şiddeti ve içgörü düzeyleri ile olan ilişkilerinin değerlendirilmesidir. Yöntem: Çalışmamıza OKB tanısı konmuş 27 hasta (OKB grubu), şizofreni ile birlikte OKB tanısı konmuş 22 hasta (OKB+şizofreni grubu) ve 27 sağlıklı birey (kontrol grubu) alınmıştır. Hastalarla iki oturum halinde görüşme yapılmıştır. İlk görüşmede DSM-5 İçin Yapılandırılmış Klinik Görüşme-Klinisyen Versiyonu (Structured Clinical Interview for DSM-5, Clinician Version, SCID-5/CV) ile hastaların tanıları kesinleştirilmiştir ve Yale-Brown Obsesyon ve Kompulsiyon Ölçeği (YBOKÖ), Hamilton Depresyon Ölçeği (HAMD), Hamilton Anksiyete Ölçeği (HAMA) ve Brown İnançların Değerlendirilmesi Ölçeği (BİDÖ) uygulanmıştır. İkinci görüşmede sosyal bilişi değerlendiren Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği (DEZİTÖ) ve Gözlerden Zihin Okuma Testi (GZOT) uygulanmıştır. Ardından özbildirime dayalı olan Empati Ölçeği (EÖ) ve Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği (World Health Organization Quality of Life-BREF, WHOQOL-BREF) tamamlamaları istenmiştir. Bulgular: OKB+şizofreni grubu ile OKB grubu arasında, OK belirti şiddeti, depresyon ve anksiyete şiddeti ve yaşam kalitesi açısından fark bulunmadı. OK belirtilere yönelik içgörü bakımındanOKB+şizofreni grubunun BİDÖ puanları OKB grubundan anlamı olarak daha yüksek saptanmıştır. Hasta ve sağlıklıların DEZİTÖ ve GZOT ölçek puanları karşılaştırılmıştır. DEZİTÖ toplam ve GZOT toplam puanlarında kontrol grubu her iki hasta grubundan, OKB gurubu da OKB+şizofreni grubundan yüksek puan almıştır. OK belirti şiddetindeki artış ile OKB grubunda, DEZİTÖ empatik anlayış alt ölçek puanlarındaki azalma arasında, OKB+şizofreni grubunda ise DEZİTÖ metafor kavrama alt ölçek puanlarındaki azalma arasında ilişki bulunmuştur. Sonuçlar: Sosyal biliş yetilerinin kontrol grubunda her iki gruptan daha iyi olduğu, OKB grubunda da OKB+şizofreni grubundan daha iyi olduğu ön plana çıkmaktadır. Sosyal bilişin OK belirti şiddeti ile, anksiyete ve depresyon düzeyleri ile, içgörü düzeyleri ile ve yaşam kalitesi ile ilişkili olduğunu saptanmıştır. Çalışmamız OKB hastaları ile şizofreninin eşlik ettiği OKB hastalarını sosyal biliş açısından sağlıklı kontroller ile de karşılaştırarak değerlendiren ilk çalışmadır ve OKB hastalarında şizofreni eştanısı olduğunda sosyal bilişin şizofreni eştanısı olmayan OKB hastalarına göre daha fazla bozulduğunu, yaşam kalitesinin ise değişmediğini göstermiştir.