Sınıf öğretmenlerinin matematik dersi öğretim programını uyarlama sürecinin incelenmesi

Eğitim programlarının amaçlarını gerçekleştirme doğrultusunda bir ders kapsamında ele alınan öğretim programları çeşitli değişkenlerin etkisi ile birlikte öğretmenler tarafından farklı şekillerde uygulanmaktadır. Bu durum literatürde programı uyarlama olarak tanımlanmaktadır. Özellikle ilkokul düzeyinin, öğrencilerin gelecek öğrenmeleri üzerinde temel oluşturduğu düşünüldüğünde bu dönemde öğretmenlerin program uyarlamalarının etkisi önem kazanmaktadır. Çeşitli ülkeler arasında Türkiye'nin matematik başarısı göz önünde bulundurulduğunda öğretmenlerin matematik dersi kapsamında gerçekleştirdikleri uyarlama sürecini incelemenin önemli bir yere sahip olduğu düşünülmektedir. Bu araştırmanın amacı sınıf öğretmenlerinin ilkokul matematik dersi öğretim programını uygulama sürecinde; resmi program, dersten önce tasarladıkları program ve ders esnasında uyguladıkları programlar ile gerçekleştirdikleri uyarlamalar ve bu uyarlamalar üzerinde etkili faktörleri ortaya koymaktır. Bu amaca ulaşmak için nitel araştırma desenlerinden durum çalışması deseni kullanılmış, amaçlı örneklem türünden kolay ulaşılabilir durum örneklemesine uygun olarak Yozgat ili merkez ilçede 12 sınıf öğretmeninden; hazırladıkları planlar, haftalık planlama tablosu-günlük uygulama değerlendirme tablosu, öğretim sürecinde yararlanılan materyaller, ders notları, öğrenci ödevleri, çalışma kağıtları, etkinlikler, yardımcı kaynaklara ilişkin resim ve videolar ile yarı yapılandırılmış görüşme formu ile veriler toplanmıştır. Verilerin analizinde alanyazından yararlanılarak oluşturulan kod kitapçığı ile içerik ve betimsel analiz teknikleri kullanılmıştır. Verilerin analizinde öğretmenlerin resmi programa tam olarak uymadıkları, çeşitli uyarlamalar yaptıkları, öğretmenlerin öğretim programı üzerinde uyarlama yapma düzeylerinin genel olarak düşük olduğu fakat program öğeleri üzerinde sıkça genişletme, düşük düzeyde atlama ve yeniden düzenleme şeklinde uyarlamalar yaptıkları görülmektedir. Öğretmenlerin yaptıkları uyarlamalar üzerinde etkili olan faktörlerin; sırasıyla en çok öğretmenden kaynaklı faktörler olduğu ardından öğrenciden kaynaklı, okul kaynaklı, veli kaynaklı, öğretim programı kaynaklı faktörler olduğu görülmüştür. Elde edilen bu bulgular çeşitli araştırmalar ışığında tartışılıp çeşitli önerilerde bulunulmuştur.