Tam bilgi ve belirsizlik altında etkinlik analizi: Türk sigortacılık endüstrisi örneği (1990-2004)

ÖZETDoktora TeziTam Bilgi ve Belirsizlik Altında Etkinlik Analizi:Türk Sigortacılık Endüstrisi Örneği(1990-2004)Evrim TURGUTLUDokuz Eylül ÜniversitesiSosyal Bilimleri Enstitüsüktisat Anabilim DalıDoktora ProgramıBelirsizlik ve risk olgusu hayatın her kesiminde mevcuttur. Tarihselsüreç içinde, belirsizlik ve riske karşı korunmak amacıyla çeşitli araçlargeliştirilmiştir. Bunlardan en yaygın olarak kullanılıp günümüze kadargelişerek varlığını sürdürenlerden biri de sigorta olgusudur. Sigortacılıkendüstrisi, günümüzde, benzer risklerin paylaşılması, dağıtılması ve riskingerçekleşmesi durumunda zararın karşılanmasını sağlamanın ötesindeekonomik büyüme ve istikrar için gerekli olan yatırımlara kaynak yaratmasınedeniyle önemli bir işleve sahiptir.Bu çalışmada, Türk sigortacılık endüstrisinde faaliyet gösterenşirketlerin, 1990-2004 döneminde teknik etkinliklerinden hareketle sorunlarınınortaya konması ve öneriler geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda,yaygın olarak kullanılan Veri Zarflama Analizi (Data Envelopment Analysis-DEA) ve Stokastik Sınır Yaklaşımı (Stochastic Frontier Analysis-SFA)yöntemlerinin yanı sıra, son dönemde geliştirilen belirsizlik altında etkinlikanalizi yöntemlerinden Şans-Kısıtlı Veri Zarflama Analizi (Chance-ConstrainedData Envelopment Analysis-CCDEA) benimsenmektedir. Farklı yöntemlerdenelde edilen bulguların, yapılan istatistiksel testler sonucunda tutarlı olmadığıgörülmektedir. Çalışmanın bulguları, Türk sigortacılık endüstrisinde önemli biretkinsizlik sorunu olduğunu göstermektedir. Etkinsizliğin kaynaklarınınaraştırılması için tahmin edilen Tobit modellerinde, yazında bilinen firmaya-özgü, endüstriye-özgü ve dışsal şok değişkenlerine bağlı hipotezlerin yanı sıra,çalışmada özgün olarak ortaya konan ekonomik belirsizlik ve toplumsal sigortabilincinin etkisini araştıran hipotezler de sınanmıştır. Elde edilen sonuçlar,özellikle ekonomik belirsizliği temsil eden beklenmeyen enflasyon ve toplumsalsigorta bilincinin, endüstrideki etkinlik düzeyi üzerinde belirgin bir etkiye sahipolduğunu ortaya koymaktadır.Çalışma kapsamında elde edilen analitik bulguların, Türk sigortacılıkendüstrisinin sorunlarının belirlenmesi ve çözüm önerilerinin geliştirilmesiyönünde politika yapıcılarına ışık tutması beklenmektedir. Ayrıca, çalışma,gelişmekte olan ülkelerin sigortacılık endüstrilerine ilişkin yazın boşluğunungiderilmesi yönünde bir adım niteliğindedir.Anahtar Kelimeler: 1)Sigortacılık Endüstrisi, 2)Etkinlik, 3)Veri Zarflama Analizi,4) Şans-Kısıtlı Veri Zarflama Analizi, 5) Stokastik Sınır Yaklaşımı