Tarımsal biyoçeşitliliğin korunmasında yerel tohum kullanımı ve üretici farkındalığı (Ankara ili Ayaş ilçsi örneği)

Bugün biyolojik çeşitliliğin korunması ve gıda geleceğin teminat altına alınması konusunda yerel tohumların ve bunu kullanan küçük çiftçilerin önemi giderek daha fazla anlaşılmaktadır. Geleneksel çeşitler ülkenin tarımsal biyoçeşitliliğinin korunması ve tarımın sürdürülebilirliği açısından önemlidir. Türkiye'de çiftçiler yavaş yavaş tohum endüstrisine bağımlı hale gelmekte ve yerel köy çeşitleri ortadan kalkmaktadır. Bu çalışma, Türkiye'nin zengin tarımsal biyoçeşitliliğinin bir parçası olan yerel çeşitlerinden Ayaş domatesi üzerine yürütülmüştür. Bu çalışmada 2017 yılında Ankara ili Ayaş ilçesinde yapılan Ayaş domatesi üretimi, domates üreticilerin yerel tohum kullanımı, yerel tohum üretimi ve yerel çeşitlerin korunması ile ilgili bilinç ve davranışları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Yerel çeşit üretiminin üreticiler için avantajları ve dezavantajları tartışılmıştır. Araştırmanın ana materyalini, üreticilerden anket yoluyla elde edilen veriler oluşturmuştur.167 domates üreticisiyle anket yapılmıştır. Verilerin değerlendirilmesi aşamasında Ki-kare analizine yer verilmiş köyde yerli tohum kullanılıp kullanılmamasıyla göç, eğitim, sebzecilik tercihi, tohum seçmeyi bilme durumu, geleneksel yöntemleri sürdürme, gelecek nesillere aktarma, kitle iletişim araçlarını kullanma gibi faktörler arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülmüş ve diğer ilişki durumları incelenmiştir. Üreticilerin konuyla ilgili bilinç durumları yüksek olmasına karşın sistemin işleyişi karşısında çok da yapabilecekleri bir şey olmadığını belirtmektedirler. Yerli tohum kullanımı ve üretimin devamlılığı için üreticiden beklentiler yanında, üreticiler kadar ilgili yöneticilerin bilinç, farkındalık ve desteği, tüketicilerin farkındalığı ve iyi ürüne talebi artıracak bir sistemin gerekli olduğu görülmektedir. Atalık tohumların kıymeti üreticiler, tüketiciler ve yöneticiler olmak üzere her üç kesim tarafından iyi anlaşıldığı zaman ülke tarımının sürdürülebilirliğinin yanında üretici ve tüketiciler için de gıda sürdürülebilirliği ve gıda güvenliği konularında tam bir koruma sağlanabilecektir.