Taşkın öteleme yöntemlerinin analizi: Bahçelik, Deriner ve Karakaya barajları örneği

Taşkınlar can ve mal kaybı, psikolojik vb. sıkıntıları fazla olan doğal afetlerin ilk sıralarında yer almaktadır. Taşkınların oluşturan etkenler doğru ve zamanında tespit edilirse, kayıpların azaltılması mümkündür. Taşkın öncesinde, sırasında ve sonrasında alınacak tedbirler ve gerçekleştirilecek uygulamalar taşkın zararlarının minimize edilebilmesinde çok önemlidir. Taşkın öteleme yöntemleri taşkın öncesinde alınacak tedbirler arasında yer almaktadır. Taşkın ötelemesi ile savak boyutlandırılması ve işletme yönetimi gibi problemler önceden belirlenebilir. Taşkın ötelemesi kanal ya da rezervuarda taşkın dalgasının zamanla değişimini ifade etmektedir. Taşkın hidrografları, pik debiler, taşkın dalgasına ait akım şartları ve kanal ya da rezervuar teknik detayları bilindiği takdirde kullanılacak yöntemin kararlaştırılması da kolaylaşacaktır. Taşkın öteleme yöntemleri, hidrolojik ve hidrolik olarak ikiye ayrılır. Hidrolojik yöntemlerde süreklilik, hidrolik yöntemlerde ise süreklilik ve momentum denklemleri birlikte kullanılmaktadır. Bu çalışmada nehir akımına benzeyen uzun ve dar rezervuara sahip Bahçelik, Deriner ve Karakaya baraj göllerinde hidrolojik ve hidrolik öteleme yöntemleri karşılaştırılmıştır. Hidrolojik öteleme yöntemlerinden Muskingum'un en iyi sonucu verdiği, Puls ve Runge-Kutta yöntemlerinin ise Hidrolik öteleme yöntemlerinden Kinematik Dalga yöntemi ile uyumlu sonuçlar verdiği görülmüştür. Dolayısıyla işlem yükü fazla ve kullanımı zor olan Hidrolik öteleme yöntemlerinin yerine kullanımı daha basit ve iş yükü daha az olan Hidrolojik öteleme yöntemlerinin kulllanılabileceği ortaya konmuştur. Ayrıca HEC-RAS programı yardımıyla kanal analizleri gerçekleştirilmiş, su yüzü profilleri, enkesit detayları, su seviyesi ve debi karakteristikleri gibi verilerin elde edilmesi sağlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Taşkın Öteleme, Runge-Kutta, Muskingum, Kinematik Dalga, HEC-RAS