Tisna bulguları ışığında Aiolis bölgesi demir çağ mezar tipleri ve ölü gömme gelenekleri

Antik Dönem'de; Batı Anadolu içerisinde yer alan Aiolis Bölgesi kentlerinde, birçok nekropol tespit edilmiş ve yayınlanmışlardır. Bölge kentlerinin nekropolleri ve mezarları, Neolitik Dönem'den bu yana görülmeye başlanmıştır. Dağlık bir coğrafyaya sahip olan bölge yerleşimlerinin, kıyı kesimine doğru yayılım gösterdiği bilinmektedir Bununla beraber çok sayıda kırsal yerleşim de bulunmaktadır. Buna bağlı olarak kentlerde yerleşim alanları olarak daha çok kuruldukları tepelerin zirve kısımları tercih edilmiş ve nüfusta artış oldukça yamaçlara doğru yayılım göstermiştir. Bu Çalışmada, bölge ve bölge kentleri coğrafyası hakkında detaylı bilgi aktarıldıktan sonra, tholos mezarlardan itibaren ele alınan toplamda 12 adet mezar tipi incelenmiş ve tiplerine göre başlıklar altında değerlendirilmiştir. Aiolis özelinde, Demir Çağı kapsamında ele alınan mezarlar; tümülüsler, oda mezarlar, kaya mezarlar, lahitler, kireçtaşı kapaklı mezarlar, urneler, sanduka mezarlar, pithos mezarlar, çömlek mezarlar ve basit toprak mezarlardır. Tez kapsamında bölge mezarlarının mimari özellikleri, tipolojik ayrımları ve mezar içi buluntuları değerlendirilmiştir. Yapılan incelemelerin sonucunda ölü gömme gelenekleri ve mezar tiplerinin dönemleri göz önüne alındığında kendi içlerinde benzerlik ve farklılıkları incelenmiştir. Bölgede değerlendirilen Nekropollerde en fazla tümülüsler, lahitler, khamasorionlar, urne mezarlar ve basit toprak mezarlar görülmektedir. Anıtsal mezar niteliği taşıyan gruplar ise tümülüsler ve özellikle Tisna'nın kaya mezarları olarak değerlendirilebilmiştir. Peyzaj açısından oldukça elverişli noktalara inşa edilen bu mezarlardan bazıları, Batı Anadolu arkeolojisi açısından oldukça önemlidir. Farklı mezar tiplerini içerisinde barındıran bu bölgenin Hellenistik Dönem'e kadar olan mezar örnekleri incelenmiş ancak mezarların yoğunluğunun Hellenistik Dönem sonrasına ait olduğu anlaşılmıştır. Bu durum İÖ 4. yüzyıl sonrası artan nüfus ile doğru orantılı olmalıdır. Hellenistik Dönem öncesi Aiolis Bölgesi özelinde ünik bir mezar tipi sadece Tisna'dan bir örnekle bilinmektedir. Hem Tisna, hem de Larisa'dan bilinen kaya-oygu tümülüsler bölgenin karakteristik anıtsal mezarları görünümündedir. Aiolis Bölgesi'nde arkeolojik arazi çalışmalarının arttırılmasıyla daha fazla nekropol yanı sıra yerleşim arkeolojisi açısından da daha kapsamlı bilgilere ulaşmanın mümkün olacağı düşünülmektedir.