Tokat ve merkez köylerinden derlenen memoratlar üzerine bir araştırma

Tokat, tarihi boyunca birçok farklı kültüre ev sahipliği yapmış ve böylelikle de zengin bir kültür harmanı meydana getirmiş şehirlerden biridir. Bu kültürel zenginliğin içerisinde sözlü anlatım türlerinin de önemli bir yeri vardır. Çalışmamızda; insanların şahsi olarak tecrübe ettiği, bu tecrübelerin unutulmaz ve dikkate değer olarak düşündükleri ve bunları nasıl tecrübe ettiklerini tasarladıkları anlatılar olarak tanımlanan memoratlar ele alınmış, Tokat merkez ve merkeze bağlı köylerdeki memoratlar alan araştırması yöntemiyle derlenerek bilimsel yöntemler ışığında incelenmiştir. Yapılan literatür taraması neticesinde Tokat'ta memoratlar hakkında daha önce bilimsel bir çalışma yapılmadığı tespit edilmiş, buna karşın Tokat'ın zengin bir memorat varlığına sahip olması bu çalışmanın ortaya çıkmasında etkili olmuştur. Memoratların sosyo-kültürel hayat ve inançlar açısından yeri ve öneminden dolayı bu çalışmayla Türk kültürüne katkı sunulması ve sözlü hafızanın derlenip kayda geçirilerek gelecek kuşaklara aktarılması amaçlanmıştır. Çalışmamızda 114 kaynak kişiyle görülmüş ve 219 memorat anlatısı derlenmiştir. Görüşmeler esnasında yönlendirilmiş ve yönlendirilmemiş görüşme/mülakat ve gözlem yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmamız Giriş, Kavram Olarak Memorat, İnceleme, Metin ve Sonuç olmak üzere 5 ana başlıktan meydana gelmiştir. Derlenen anlatılardan hareketle memoratların; geçmişte yapılan pratiklerin günümüze ulaşmasını sağlayarak kültür taşıyıcılığı yaptığı ve dini inançlara dayalı anlatmalarda da insanlara ders verdiği tespit edilmiştir. Derlenen anlatılar, Özkul Çobanoğlu'nun yapmış olduğu sınıflandırma göz önüne alınarak tasnif yapılmıştır. Anlatılar öncelikle anlatıcı, dinleyici ve icra ortamlarının incelemesi yapıldıktan sonra olağanüstü varlıkların şekil özellikleri ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Çalışmada elde edilen verilerin Tokat özelinden hareketle Türk kültürüne ve halkbilimi sahasına zenginlik kazandıracağı değerlendirilmiştir.