Toplu taşımacılıkta kiralama modeli: Ankara ili örneği

Ülkemizde toplu taşıma hizmetlerinin koordinesi karmaşık bir yapıya sahip olmakla merkezi hükümet; politika, stratejik hedef, yatırım kararları ve mevzuat düzenlemelerinde rol oynarken; yerel yönetimler uygulama, denetim ve hizmet sunumu süreçlerinde sorumluluk almaktadır. Toplu taşıma hizmetlerinin sadece kamu eliyle sunulduğu şehirler mevcut iken kamu ve özel işletmecilerin birlikte çalıştığı toplu taşıma sistemleri de bulunmaktadır. Ülkemizde toplu taşıma hizmetlerinin ana omurgasını lastik tekerlekli toplu taşıma sistemleri oluşturmaktadır. Dünya genelinde toplu taşıma sistemlerinde raylı sistemlerin kullanılmadığı pek çok kent var iken lastik tekerlekli toplu taşıma sistemlerinin kullanılmadığı kent neredeyse yoktur. Geçmiş dönemlerde toplu taşıma hizmetlerinin sunulmasında kamu idarelerinin yetersiz kalması sonucunda özel işletmecilerin kentsel toplu taşıma hizmetlerine katılması kolay hale gelmiştir. Yerel idarelerden aldıkları yetki doğrultusunda özel toplu taşıma işletmecileri; minibüs, dolmuş, özel halk otobüsü ve özel toplu taşıma araçları ile toplu taşıma hizmeti sunmaya başlamışlardır. Bu çalışmada, toplu taşıma hizmetlerinde kullanılan işletme modelleri incelenerek literatüre katkı sağlanması ve toplu taşıma hizmetlerinin sunulması esnasında uygulanan işletme modellerine alternatif bir kiralama modeli önerisi getirilerek yerel idarelerin kentsel toplu taşıma hizmetlerine ayırdıkları kaynakların daha etkin ve verimli şekilde kullanılmasını sağlamak amaçlanmaktadır. Bu modelde, özel işletmeciler gelir riskini üstlenmedikleri için sundukları hizmetin niteliğini iyileştirebilecek ve farklı hatlarda çalışan özel işletmeciler arasında meydana gelen gelir adaletsizliği giderilmiş olacaktır. Ayrıca özel işletmeciler; bu model ile birlikte ücretsiz ve indirimli yolcu almaktan kaçınamayacak ve keyfi davranışlara bağlı olarak sefer gerçekleştirmeme yapamayacaktır. Böylece daha düzenli, sürdürülebilir ve yönetilebilir bir toplu taşıma hizmeti sağlanabilecektir.