Türk halk kültüründe kuşlar

Dinamik bir yapıya sahip olan halk kültürü, her an değişim ve dönüşüme açık yapısıyla toplumların millî kimliklerini oluşturmaktadır. Somut ve soyut ögeleri sayesinde halkın yaşamını, geleneklerini, düşünce ve inanç sitemini gelecek nesillere aktarma imkânı bulur. Bu sebeple halk kültürüne ait olanın tespiti, kayıt altına alınması, korunması ve geleceğe taşınması adına atılacak her bir adımın ilgili toplum açısından ne denli mühim olduğu tartışmasız bir gerçektir. Bu yaklaşım eşliğinde geleneksel Türk kültür ve inanç dairesinde olduğu gibi İslami kültür ve inanç dairesinde de önemini kaybetmemiş olan kuşlar da sahanın önemli bir bölümünü teşkil etmektedir. Geçmişi Şamanizm ve eski Türk inanç sistemine uzanan kuşlar, yaratılış mitlerinden itibaren halk edebiyatı ürünlerinde karşımıza çıkmaktadır. Varoluşun gizemini çözmeye çalışan insanoğlu, sorularının cevabını gökyüzünde aramaya başlamıştır. Uçabilme yetenekleri sayesinde gökyüzüne ulaşabilen tek canlı olmaları, insanların dikkatini üzerine çekmeyi sağlamıştır ve böylelikle kuşlar insanların öykündüğü varlıkların başında yer almıştır. "Uçmak" eylemi insanoğlunun yapamadığı ve hayranlık duyduğu bir eylemdir. Dolayısıyla bu eylemi yapabilen tüm varlıklar da Tanrı ile yakın olduğu için onun gibi kutsal kabul edilmiştir. Bu çalışmada geçmişten bugüne halk kültürü ve halk edebiyatı ürünleri yazılı kaynaklardan araştırılarak kuşların kolektif bilinçteki yeri ve sembolik anlamı tespit edilmiştir. Doküman inceleme tekniği ve içerik analiz yöntemiyle araştırlan kuşların yaratılış mitlerinde soyun başlangıcı olarak kabul görmesinin yanında bu varlıkların kutsal kabul edilip çoğunlukla gücün ve hükümdarlığın sembolü olduğu tespit edilmiştir. Kuşların simgesel anlamda güzellik, masumiyet, iyilik, kötülük, uğur ve uğursuzluk, vb. anlamlarına gelerek günümüzde izlerini sürdürdüğü belirlenmiştir.