Türk sinemasında hegemonik erkeklik kavramı üzerinden erkekliğin olgusu/değişimi/dönüşümü: Eşkıya, Gemide, Ağır Roman

Sinema, bir iletişim aracı ve sanat dalı olarak toplumun anlam ve değerlerini yansıtırken, aynı zamanda bu unsurların yeniden üretimine katkıda bulunur. Ataerkil düzeni ve hegemonik erkekliği pekiştiren bir iktidar aracı olarak sinema, bu yapıların yeniden üretiminde sürekli kılar. Günümüzde, toplumsal cinsiyetin dinamiklerinde meydana gelen değişimlerle birlikte, ataerkil yapılar ve bunlara dayalı erkeklik anlayışları ciddi bir dönüşüm sürecine girmiştir. Bu dönüşüm, yalnızca toplumsal alanda değil, aynı zamanda kültürel üretim alanlarında da etkisini göstermektedir. Sinema, toplumsal gerçeklikleri yansıtan güçlü bir sanat formu olarak, erkeklik kimliğinin evrimini ve hegemonik erkekliğin yeniden üretim süreçlerini izlemek için verimli bir alan sunmaktadır. Hegemonik erkeklik, öncelikle toplumsal cinsiyet bağlamında tarihsel bir perspektifle ele alınmakta, ardından kavram, Türk Sinemasında erkeklik teması bağlamında incelenerek, nitel metin çözümlemelerinden biri olan betimsel analiz yöntemi çerçevesinde çözümlenmektedir. Bu tez çalışmasında, Türk sinemasının düşünsel, kurgusal ve pratik gücünün önemi ele alınmış ve filmler, erkeklik olgusu ile bu olgudaki değişimler doğrultusunda toplumsal cinsiyet bağlamında, hegemonik erkeklik kavramı çerçevesinde incelenmiştir. Çalışma kapsamında 1990'lar Türk Sineması'ndan örneklem olarak seçilen Eşkıya (1996), Gemide (1997) ve Ağır Roman (1998) filmlerinde erkeklik imgesi irdelenmiştir. Bu filmler, erkek karakterlerin karşılaştıkları toplumsal ve bireysel normlar aracılığıyla geleneksel erkeklik anlayışlarını sorgularken, çoğu zaman bu krizlerden sonra hegemonik erkekliğin yeniden inşa edildiği bir sürecin işlediğini ortaya koymaktadır. Özellikle güç, iktidar ve duygusal derinlik gibi temalar etrafında şekillenen bu dönüşüm, erkekliğin yalnızca krizlere uğramadığını, aynı zamanda erkeklik anlayışlarını olgusunu pekiştiren bir yeniden üretim sürecine dönüştüğünü gözler önüne serer. Son olarak çalışmanın odağını oluşturan hegemonik erkeklik kavramının, sinema üzerinden sürekliliğini sağlayan bulguların yeniden üretilip üretilmemesi konusu tartışılmış ve Türk Sinemasında toplumsal cinsiyet rolleri üzerindeki etkisi erkeklik temsillerinin hegemonik normlarla ilişkisi ele alınmıştır. Erkeklik, toplumsal cinsiyet, hegemonik erkeklik ve homososyallik gibi kavramlarla analiz edilerek, erkeklerin toplumsal konumları, iktidarları ve baskı altındaki durumları ortaya konmuştur. Erkeklerin hem ezen hem de ezilen rollerinde bulunabildiği vurgulanmış ve erkeklik temsillerindeki krizler, bu kimliklerin toplumda nasıl doğallaştırıldığını göstermiştir. Hegemonik erkeklik, toplumsal cinsiyet düzeninde bir norm olarak kabul edilirken, ideal erkeklik ise toplumdan topluma değişen ve hedeflenen bir erkeklik biçimi olarak tanımlanmıştır. Bu bağlamda hem bireysel hem de toplumsal düzeyde sürekli yeniden üretilen ve doğal hale getirilen toplumsal yapılar yansıtılmıştır.