Türk vergi sisteminde vergi incelemelerinin hukuki mahiyeti ve vergi gelirleri açısından değerlendirilmesi

Vergi, tarihsel süreç içerisinde devletlerin temel gelir kaynaklarından olmuş ve önemi her geçen gün artmıştır. Bu denli önemli bir finansman kaynağının eksiksiz ve adaletli bir şekilde toplanması gerekmektedir. Vergi denetimi kayıt dışılığın önlenmesi ve vergi gelirlerinin zamanında tahsil edilmesinde etkili olan en önemli araçlardandır. Türk Vergi Sistemi gibi beyan esasına dayanan ve mükelleflerin elde ettikleri gelirleri kendilerinin beyan ettiği vergi sistemlerinde, etkin bir denetim mekanizmasının olması şarttır. Türkiye' de vergi denetimi Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesinde yer alan "Vergi Denetim Kurulu" ile "Gelir İdaresi Başkanlığı" vasıtası ile yürütülmektedir. Vergi idaresinin 2000-2023 yılları arasındaki denetim faaliyetlerine ilişkin niceliksel sonuçlar içeren ve söz konusu yıllar içerisinde yaşanan değişimlerin vergi gelirleri üzerindeki etkilerinin ele alındığı çalışmada, vergi denetiminde etkinliğin sağlanamadığı durumlar ve olası nedenleri üzerinde durulmuştur. Çalışmada vergi denetiminin en etkili ve kapsamlı yöntemi olan vergi incelemeleri ve vergi inceleme sürecine ilişkin hukuki mevzuat ayrıntıları ile ele alınmış, vergi incelemeleri özelinde tespit edilen ve vergi denetimin etkinliğine ilişkin fikir veren sayısal veriler tablolar ve grafiklerle değerlendirilmiştir. Vergi inceleme faaliyetleri çerçevesinde elde edilen verilerin vergi gelirleri yönünden değerlendirildiği ve OECD ülkeleri ile karşılaştırmaların yapıldığı çalışmada; vergi idaresi, mükellefler ve toplumsal yapıdan kaynaklanan faktörlerin Türkiye' deki vergi denetiminin etkinliği üzerinde nasıl değişimler yarattığı açıklanmış ve etkin bir vergi denetimi için gerekli olan hususlar önerilmiştir.