Türkçede koşullu yapılar

Dilbilim, psikoloji, felsefe gibi pek çok disiplinin ilgi alanı içinde olan koşullu yapılarda öncül tümce ve sonuç tümcesinin konumlarının bu yapıların söylem işlev(ler)ini belirlediği varsayımına dayanan bu çalışmada, Türkçe koşullu yapıların söylem özellikleri ve işlevleri açısından betimlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda temel varsayımımızı sınamak için `Türkçe koşullu yapılarda öncül tümce/eğer-yantümcesi ve sonuç/anatümcenin konumları nedir?', `Öncül tümce/eğer-yantümcesi ve sonuç/anatümcenin konumlarına göre koşullu yapının işlev(leri) ne(ler)dir?' ve `Öncül ve sonuç tümcelerinin konumlarına göre, koşullu yapının söylem işlevi/işlevleri nelerdir? Bu işlev(ler) söylem bağdaşıklığını nasıl etkilemektedir?' sorularına yanıt aranmıştır. Bu araştırma sorularını yanıtlayabilmek için, planlanmış 8 farklı polisiye romandan oluşan bütünce incelenmiş, İşlevci Yaklaşım çerçevesinde Declerck ve Reed'in (2001) `Koşullu Yapı Yaklaşımı' ve Prince'i (1992) temel alan Chang-Bong'un (2001) çalışmaları doğrultusunda çözümlenmiştir. Çözümlemelerden elde eldilen verilere göre araştırma sorularımızın yanıtları sırasıyla şöyledir:1.Türkçe koşullu yapılarda `öncül tümce + sonuç tümcesi dizilişi' belirtisiz diziliştir.2.Belirtisiz dizilişe göre Türkçe koşullu yapılar en sık tümüyle durum-belirleme işlevini üstlenmekte, bunu da `S-durumunun hangi koşullar altında gerçekleştiğini belirleyen koşullu yapılar' aracılığıyla sağlamaktadır. Buna göre ortaya çıkan sonuç, koşulsal bilginin dinleyicinin/okuyucunun zihninde belirtisiz diziliş sergileyen Türkçe koşullu yapıların üstlendikleri `durum-belirleme işlevi'yle işlemlenebildiğini göstermektedir. Belirtili dizilişe göre ise en sık `kaçınma-Ö koşullu yapıları'nın kodlanmasıyla, Türkçe koşullu yapılar yorumlama işlevi üstlenmekte; konuşucu, sonuç tümcesinin içeriğini öncül tümcenin üstlendiği işlevler aracılığıyla değerlendirmeye sunmaktadır.3.Türkçe koşullu yapılar dizilişlerine pek çok farklı söylem işlevleri üstlenmekte (belirtisiz dizilişte en sık karşıt görüş bildirme ve varsayımsal olasılık önceki savunuyu yineleme, belirtili dizilişte en sık önceki savunuyu yorumlama, yapılması zorunlu görünen bir öneride bulunma, sıra alma stratejisi uygulama) ve üstlendikleri bu söylem işlevlerini `çıkarımsal bilgi, verilmiş bilgi + yeni bilgi' belirtisiz bilgi yapısı dizilişini kodlayarak gerçekleştirmekte ve bu sayede söylem bağdaşıklığının güçlendirilmesine katkı sağlamaktadır. Dolayısıyla, çalışmamızın başında ortaya koyduğumuz varsayımlar bütünce çözümlemesi sonucunda elde edilen bulgularla doğrulanmıştır.