Türkçenin kiplik özelliklerinin belirlenmesi ve bunların dilbilgisi öğretimine yansıtılması

Bir dilin kurallarının bütünü olarak da tanımlanabilen dil bilgisi, yapılandırıcı yaklaşıma göre Türkçe Öğretiminde anlamak ve anlamı aktarmak için kullanılır. Anlam bilimsel bir kategori olarak nitelendirilen kiplik de anlama ve anlamın aktarılmasında etkili bir dil kategorisidir. Bu bakımdan gerçek ve gerçek dışı durumların dilde ifade edilebilmesini sağlayan bir kategori olarak kiplik dil bilgisi öğretiminde üzerinde durulması gereken bir konudur. Dil bilgisel zaman ve görünüş ile ilişkili bir kategori olan kipliğin betimlenmesi, öğretimi konusunda ders içeriklerinin belirlenmesi ve kategorinin ders kitaplarında yer alabilmesi açısından önemlidir. Dolayısıyla Türkiye Türkçesi fiil çekiminde yer alan kip, zaman ve görünüş eklerinin eş zamanlı bir incelemeyle kiplik alanları belirlenmelidir. Çalışmada Türkçe fiil çekiminde yer alan eklerin ayrıntılı incelenmesi sonucunda biçimbirimlerin zaman, görünüş ve kip anlamlarının dışında hangi kiplik anlamları işaretledikleri belirlenmiştir. Biçimbirimlerin işaretledikleri kiplik anlam alanlarının belirlenmesinde Pamler'in (2001) ortaya koyduğu tipolojik kiplik sınıflaması temel alınmıştır. Doküman incelemesi yönteminin kullanıldığı bu çalışma nitel bir araştırmadır. Çalışmanın araştırma deseni de durum saptamasıdır. Çalışmada eş zamanlı yaklaşım doğrultusunda inceleme yapılacak bütünce, 2000 yılı sonrası Türkiye Türkçesiyle yazılmış metinlerden amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen metinlerden oluşmuştur. Metinlerin belirlenmesinde Dilidüzgün (2010) tarafından belirlenen "Yapı ve İşlevleri Bakımından Metin Türleri" temel alınmıştır. Bu türler içerisinden de uzman görüşleri neticesinde incelenecek metin türleri belirlenmiştir. Bu metin türleri kendi içerisinde de birer bütünce oluşturacağından incelenecek metin sayısı açısından sınırlandırılmıştır. Belirlenen metinlerden toplanan veriler nitel veri analizi yöntemlerinden içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş ve yorumlanmıştır. Çözümleme ve yorumlama sürecinde fiil çekiminde kullanılan kip, zaman ve görünüş eklerinin işaret ettikleri kiplik alanlar anlamsal-edimsel yaklaşımla tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışmada Türkçe fiil çekiminde kullanılan biçimbirimlerin Palmer'e (2001) göre işaretledikleri kiplik anlam alanları belirlenmiştir. Ayrıca dil bilgisi öğretiminde biçimbirimler yerine işlevlere odaklanılarak biçimbirimlerin dilde işaretledikleri ifade biçimlerine odaklanılması gerektiği vurgulanmıştır. Anahtar Sözcükler: Dil bilgisi öğretimi, dil bilgisel zaman, görünüş, kip, kiplik.