Türkiye'de birincil enerji tüketiminde sektör yakınsama analizi

Bu çalışma, sektörlerin enerji tüketimini Phillips-Sul Kulüp Yakınsama modeli ile analiz etmeyi ve sektörlerin katma değeri, enerji tüketimi ve enerji fiyatlarındaki sapmalar arasındaki ilişkiyi Momentler Kantil Regresyonu yöntemi ile ele almayı amaçlamaktadır. Çalışmanın ilk aşamasında, sektörlerin enerji tüketimi üzerine Kulüp Yakınsama analizi yapılmıştır. 1992-2021 yılları arasında Türkiye'deki temel sektörleri ve bunların alt sektörlerini inceleyen çalışmada, enerji tüketiminde ve ithalatında oransal olarak büyük paya ve enerji bağımlılığı yönünden öneme sahip enerji kaynaklarından doğalgaz ve petrol ürünlerinin tüketimi, enerji tüketimini temsil etmek üzere seçilmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında sektörlerin katma değerinin incelenmesi yönünden 2009-2021 yılları arasında sektörlere ait faktör maliyetiyle katma değer verileri ele alınmış, enerji tüketimi ile enerji fiyatlarındaki sapmaların katma değere etkisi analiz edilmiştir. Analizin ilk aşamasında elde edilen sonuçlarda doğalgaz ve petrol ürünleri tüketiminde yakınsayan sektörler tespit edilmiştir. Doğalgaz tüketiminde sektörler arasında bir adet alt kulüp oluşurken, petrol tüketiminde ise üç adet alt kulüp tespit edilmiştir. Analizin ikinci aşamasında, yakınsayan sektörler için uygulanan Momentler Kantil Regresyonu sonuçlarına göre, petrol tüketiminin tüm kantillerde sektörlerin faktör maliyetiyle katma değerini pozitif olarak etkilediği tespit edilmiştir. Bu etki yüksek katma değere sahip sektörlerde daha belirgin olmaktadır. Tüm kantillerde p değerleri 0.05'ten küçüktür. Katsayılar incelendiğinde ise 0.1495 ile 0.1783 aralığında olduğu görülmektedir. Petrol fiyatlarındaki sapmaların ise yüksek katma değerli sektörlerde, katma değeri negatif etkilediği tespit edilmiştir. Sektörlerin doğalgaz tüketimi incelendiğinde, sektörlerin katma değeri ile pozitif ve anlamlı bir ilişki söz konusudur. Tüm kantillerde p değerleri 0.05'ten küçüktür. Katsayılar incelendiğinde, 0.3049 ile 0.4196 aralığında olduğu görülmektedir. Doğalgaz tüketiminin yüksek katma değere sahip sektörleri daha güçlü bir şekilde etkilediği kanıtlanmıştır. Doğalgaz fiyatlarındaki sapmaların etkisi incelendiğinde ise düşük katma değere sahip sektörlerde, doğalgaz fiyatlarındaki sapmaların daha güçlü bir etkiye sahip olduğu ortaya çıkmıştır.