Türkiye'de bölgelerarasi sosyo-ekonomik dengesizliklerin mukayeseli incelenmesi

Dünya üzerinde doğal ve toplumsal kaynaklar mekân üzerinde eşit bir şekilde dağılmadığından dolayı sosyo-ekonomik gelişmeler zaman ve mekân bakımından farklılık göstermektedir. Bu durum ülkeler arasında sosyo-ekonomik yönden gelişme farklılıklarının yaşanmasına ve gelişmiş, az gelişmiş, gelişmekte olan ve geri kalmış ülkeler gibi sınıflandırmalar yapılmasına sebep olmaktadır. Ülkeler ve bölgelerarası yaşanan gelişme faklılıkları Merkantilizm dönemine dayanmakla birlikte, ulusal bir sorun olarak ülkelerin gündemine oturması Sanayi Devrimi sonrası döneme denk gelmektedir. Sanayi Devrimini gerçekleştiren ülkeler sanayileşme yolunda hızlı adımlarla ilerlerken, devrimi gerçekleştiremeyen ülkeler geri kalmış ve sanayileşmiş ülkelerin sömürgesi haline gelmiştir. Sanayi Devrimi, 1740 Kapitülasyonları ve 1838 Serbest Ticaret Antlaşması Osmanlı İmparatorluğunun, devrime ayak uyduramayıp devrimi gerçekleştiren ülkelerin açık pazarı haline gelmesine sebep olmuştur.Bu açıklamalardan anlaşılacağı Cumhuriyet yönetimine çok zayıf bir ekonomik yapı kalmıştır. Bu dönemde bölgelerarası sosyo-ekonomik dengesizlikleri ortadan kaldırabilmek için uygulanan tüm politikalar bir önceki döneme reaksiyon olarak ortaya çıkmıştır. 1923'ten günümüze kadar, Planlı Dönem dâhil olmak üzere asıl amaçlanan, ulusal ekonomiyi canlandırmak ve batıyla entegrasyonu sağlayarak bölgelerarası sos-ekonomik dengesizlikleri ortadan kaldırmaktır.Araştırtmamıza konu olan ve 1980 sonrası verilerden oluşan değişkenler ortaya koymaktadır ki, Marmara Bölgesi, İç Anadolu Bölgesi ve Ege Bölgesi tarihsel ve coğrafi avantajları sebebiyle bölgelerde ekonomik faaliyetlerin yoğunlaşmasına ve bölgelerde yıldan yıla sosyo-ekonomik yönden gelişmesine sebep olmuştur. Karadeniz Bölgesi, Doğu Anadolu Bölgesi ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi tarihsel ve bölgelerde yaşanan birçok sosyo-ekonomik problemler sebebiyle düşük gelişme seviyesi gösteren, Türkiye'nin geri kalmış bölgeleri olduğu ortaya çıkmıştır. Akdeniz Bölgesi ise tüm sosyo-ekonomik değişkenler incelendiğinde sosyo-ekonomik gelişme seviyesi bakımından ortalama bir bölge olduğu ortaya konmuştur.Anahtar Kelimeler : Beş Yıllık Kalkınma Planı, Bölgelerarası Dengesizlik, Bölgesel Kalkınma Ajansı, Sanayi Devrimi, Sosyo-Ekonomik Dengesizlik.