Türkiye'de bulunan Ayasofya Camilerinde tezyinat üzerine bir inceleme

Din olgusu içinde önemli bir yeri bulunan mabetler, milletler açısından da mühim bir yer teşkil etmektedir. Öyle ki devletlerin kuruldukları ya da fethettikleri topraklarda yaptıkları faaliyetlerin başında mabet inşa etmek veya var olan mabetleri kendi inanışlarına göre düzenlemek gelmiştir. İlahi dinlerden olan İslamiyet ve Hristiyanlık dinlerine mensup topluluklar tarih boyunca birbirine yakın coğrafyalarda yaşamışlar ve aralarında zaman zaman topraklar el değiştirmiştir. Bu toprakların bazıları sulh yoluyla alınmış olsa da çoğunluğu savaş yoluyla kazanılmıştır. Ele geçirilen bu yerlerde yeni mabetlerin inşa edilmesinin yanı sıra daha önce orada bulunan mabetler de fetheden milletin inanışına uygun hale dönüştürülerek kullanılmıştır. Bazı mabetlere ise hiç dokunulmamış, bunlar yine o inanca sahip olan insanlara hizmet etmeye devam etmiştir. Pek çok medeniyete ev sahipliği yapan Türkiye toprakları mabet bakımından zengin bir mirasa sahiptir. Bu miraslardan biri olan Ayasofya Camileri de önceden kilise iken Müslüman Türklerin bu toprakları fethetmesi sonucu camiye dönüştürülen mabetlerdendir. Ülkemiz sınırları içerisinde toplam dokuz adet olan Ayasofya Camilerinin maalesef Büyük Ayasofya haricinde diğerleri çok bilinmemektedir. Türkiye'de bulunan Ayasofya Camilerinin tezyini açıdan incelendiği ve karşılaştırıldığı bu çalışmanın ilk bölümünde din konusu üzerinde durulmuş ve bu çalışmaya kaynak dinler olan Hristiyanlık ve İslamiyet hakkında bilgiler verilerek bu dinlerdeki ibadet – mabet ilişkisi incelenmiş ve açıklanmıştır. Bulgular bölümünde araştırmaya konu olan camiler hakkında literatür taraması yapılmış, aynı zamanda alan araştırması ile bu camiler tek tek ele alınarak yerleşim yeri, tarihi ve tezyini özellikleri bakımından incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Kendi özelinde araştırılan bu camiler sonuç kısmında karşılaştırılarak hangisinin özgünlüğünü koruduğu, hangisinin koruyamadığı belirtilmiştir. Bu bağlamda, mabetlerin durumu din, millet ve insan ekseninde açıklanmış, ayrıca Türkiye'de bulunan Ayasofya Camilerinin bir çalışmada toplanarak alanında derli toplu bir kaynak olması da amaçlanmıştır.