Türkiye'deki coğrafi bölgelerin gelişmişlik düzeyi sıralamasının çok kriterli karar verme yaklaşımlarıyla belirlenmesi

Bölgesel gelişmişlik düzeylerinin belirlenmesi, bölgeler arasındaki dengesizliklerin ortaya konulması ve bu dengesizliklerin giderilmesine yönelik stratejilerin oluşturulmasına önemli katkılar sağlamaktadır. Ülkede sürdürülebilir ve dengeli bir kalkınmanın sağlanabilmesi için bölgelerin sahip olması gereken kriterlerin, ülke genelinde birbirine yakın bir düzeyde olması beklenmektedir. Bu doğrultuda, Türkiye'deki bölgelerin gelişmişlik durumlarını analiz eden bu çalışma, geleceğe yönelik stratejilerin doğru temellere dayandırılarak hedeflenen kalkınma amaçlarına ulaşılmasına katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Çalışmada, bölgelerin gelişmişlik durumuna ilişkin veriler resmi TÜİK kaynaklarından elde edilmiş olup, bölgeler belirli kriterler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Gelişmişlik olgusunun geniş çaplı bir konu olması nedeniyle, bu çalışma sosyal, ekonomik ve demografik gibi çeşitli boyutları kapsayan 10 ana kriterlere bağlı 51 alt kriter kullanılmıştır. Bu kriterlerin önem derecelerinin belirlenmesinde uzman görüşlerinden faydalanılmış ve ağırlıklar Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemi ile hesaplanmıştır. Sonuçların analizinde, Türkiye'deki bölgeler arası gelişmişlik düzeylerini değerlendirmek için üç farklı Bulanık TOPSIS varyasyonu kullanılmıştır; Üçgen Bulanık TOPSIS, Yamuk Bulanık TOPSIS ve Sezgisel Bulanık TOPSIS olmak üzere 51 kriter, Türkiye'nin 12 Düzey bölgesi açısından değerlendirmeye tabi tutulmuş ve sonuçlar Bulanık TOPSIS varyasyonları için gelişmişlik açısından birinci sırada İstanbul bölgesinin yer aldığı sonucuna varılmıştır. İstanbul'u; Ege, Akdeniz, Batı Anadolu, Doğu Marmara, Güneydoğu Anadolu, Batı Marmara, Orta Anadolu, Batı Karadeniz, Ortadoğu Anadolu, Kuzeydoğu Anadolu ve Doğu Karadeniz bölgeleri takip etmiştir. Bu sıralama, bölgelerin sahip olduğu ekonomik, sosyal, çevresel, demografik, sağlık, eğitim, ulaşım, suç, enerji ve girişim kriterleri açısından gösterdiği performansları yansıtmaktadır. Elde edilen sonuçlar, Türkiye'nin bölgesel gelişmişlik düzeylerini karşılaştırma ve belirlemede Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleriyle net bir şekilde ortaya konulabildiğini göstermektedir. Ayrıca, kullanılan yöntemlerin bulanık mantık temelli yapıları, karar verme sürecindeki belirsizliklerin etkin bir şekilde yönetilmesine olanak sağlamış ve bölgesel değerlendirmelerin daha hassas yapılmasını mümkün kılmıştır. Bu bulgular, sürdürülebilir kalkınma, çok kriterli karar verme ve bölgesel gelişmişlik analizi alanlarında faaliyet gösteren politika yapıcılar, profesyoneller ve akademisyenler için değerli bir kaynak olmanın yanı sıra, ulusal ve yerel düzeyde politika geliştirme, uygulama, kaynak tahsisi ve kullanımı gibi konularda karar verme süreçlerini kolaylaştırarak, bölgesel kalkınma politikalarının belirlenmesinde ve kaynakların verimli dağıtılmasında önemli bir rehber niteliği taşımaktadır.