Türkiye'nin Ege kıyılarında karaya vuran deniz memelileri ve değerlendirilmesi için yönetişim modeli

Bu tez çalışması, Türkiye'nin Ege Denizi kıyılarında deniz memelilerine ait karaya vurma vakalarının sıklığını, zamansal ve mekânsal dağılımını tespit etmek, bu taksayı tehdit eden faktörleri saptamak ve karaya vuran deniz memelilerine yönelik etkin bir yönetişim modeli önerisi geliştirmek amacıyla yapılmıştır. Bu doğrultuda Türkiye'nin Ege Denizi kıyılarında; kuzeyde Yunanistan sınırından, güneyde Dalaman Çayı'na kadar; 1 Ocak 1990 ile 27 Haziran 2019 tarihleri arasında gerçekleşmiş olan vakalar, yayınlanmış televizyon, gazete haberleri, ilgili dernek ve vakıfların internet siteleri, konuyla ilişkili tezler ve yayımlanmış makalelerden derlenmiştir. Aynı zamanda, 18 Mayıs 2018 ile 9 Mart 2019 tarihleri arasında Orta Ege kıyılarında belirlenen alanlarda mevsimlik kıyı tarama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. 1 Ocak 1990 ile 27 Haziran 2019 tarihleri arasında deniz memelilerine ait toplamda 137 karaya vurma vakası kaydedilmiştir. Vakaların 118'i Setase takımına, 19'u Monachus monachus'a aittir. En fazla karaya vurma kaydı 41 bireyle Stenella coeruleoalba türüdür. Kaydedilen vakarın 16'sı canlı karaya vurma vakasıdır. Mevsimsel olarak vakaların ilkbahar %31,1 ve kış %31,9 aylarında daha sık gerçekleştiği saptanmıştır. Karaya vuran bireylerin sadece %23,5'ine nekropsi yapıldığı bilinmektedir buna bağlı olarak ölüm sebebi kesin bilinen bireyler %20,3 olarak belirlenmiş olup, oldukça azdır. Karaya vurma vakalarının yıllara göre arttığı saptanmıştır. Bu yıllar içerisinde bir yılda en fazla 17 vaka, 2018 yılında gerçekleşmiştir. Çalışmanın sonucunda Türkiye'nin Ege Denizi kıyıları için daha sonraki çalışmalarda da kullanılabilecek 29 yıllık bir deniz memelisi karaya vurma veri tabanı oluşturulmuştur. Ege Kıyılarında karaya vurma iletişim ağı için temel oluşturacağı düşünülen iOS ve Android işletim sistemleri için bir mobil uygulama geliştirilmiştir. Mevsimsel olarak gerçekleştirilen kıyı tarama çalışmalarında hiçbir ölü bireye rastlanmamıştır.