Türkiye'nin kalkınma serüveninde özgün bir yüksek öğretim deneyimi: Zonguldak Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisi (1975-1982)

Zonguldak Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisi Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk üniversitesi kabul edilen Zonguldak Mühendis Mektebi Alisi'nden (1924-1932) süregelen bir ekolün devamı niteliğindedir. Zonguldak'ta 1975-1982 yılları arasında eğitim veren, refah devletleri dönemine denk düşen tarihsellikte sosyal devlet ilkesini temel alan ve kamusal eğitimi olabildiğince yaygınlaştırma politikası güden bir yükseköğretim deneyimi olarak Zonguldak Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisi'ni, dönemin eğitim politikaları ile ilişkisinde ele almak; özgün bir eğitim deneyimi olarak bu akademinin şehir ve ülke kalkınmasına katkılarını ortaya koyarak günümüzün yükseköğretim politikalarına dair dersler çıkarmak bu araştırmanın genel amacını oluşturmaktadır. Araştırma tarihi bir dönemi ele alması nedeniyle, sözlü tarih ve doküman analizi yöntemlerinin kullanıldığı bir nitel araştırma olarak kurgulanmıştır. Araştırmada veri toplamak amacıyla kitap, makale, fotoğraf gibi dokümanlardan, yarı yapılandırılmış ve yapılandırılmamış görüşme formlarından, ses ve görüntü kayıtlarından yararlanılmıştır. Sözlü tarih kapsamında görüşme yapılan çalışma grubu 1975-1982 yıllarında Zonguldak Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisi'nde eğitim gören altı öğrenci, üç akademik personel ve iki idari personelden oluşmaktadır. Araştırmanın amaçları doğrultusunda şu sonuçlara ulaşılmıştır: Akademinin fiziki yapı, laboratuvar imkanları ve lojmanlar bakımından bir üniversite ile aynı imkanlara sahip olduğu; devlete ait Ereğli Kömür İşletmeleri'nin (EKİ) olanaklarını da kullanabildiği için özellikle uygulamalı eğitimlerde altyapı sorunu yaşamadığı görülmektedir. Gerek yer altı kaynaklarının sanayileşme ve kalkınma bakımından önemi nedeniyle, gerekse de bu okulda sunulan eğitim imkanları nedeniyle okulun şehirdeki kültürel ve sosyal yaşama, ayrıca şehir ve ülke ekonomisine önemli katkıları olduğu anlaşılmıştır. 1980 sonrası YÖK Kanunu'yla birlikte bu okul öğrenci ve personelin fikri alınmaksızın Hacettepe Üniversitesi'ne bağlandığı; beraberinde halihazırda varlık gösteren 13 Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisinin de çeşitli üniversitelere bağlanmak ya da başka kurumsal yapılarla birlikte üniversiteye dönüştürülmek suretiyle kapatıldığı tespit edilmiştir. Dönemin tanıklarıyla yapılan görüşmelerde Akademilerin kapatılmasının doğru bir karar olmadığı görüşü öne çıkmıştır. Dönüşüm öncesinde kendi bütçesi ve ödeneği olan akademinin, Zonguldak Mühendislik Fakültesi olarak Hacettepe Üniversitesi'ne bağlanması sonucu özerklik ve ekonomik özgürlüğünü kaybettiği, uzayan bürokratik süreçlerin Fakülte'nin sorunlarını daha da çözülmez hale getirdiği ifade edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademileri, Eğitim Politikaları, YÖK Kanunu