Türkiye'nin Orta Ege kıyılarında deniz memelilerinin durumu ve balıkçılıkla etkileşimi

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'nin Orta Ege karasularındaki deniz memelilerinin dağılımlarının belirlenmesi, karaya vuran deniz memelilerinin belirlenmesi ve ?balıkçılık faaliyeti ile ilişkili? etkileşiminin saptanması ve değerlendirilmesi için yapılmıştır. Bu kapsamda, ana hatlarıyla 11 Kasım 2003 ve 24 Kasım 2004 tarihleri arasında kuzeyde Ayvalık ve güneyde Didim-Taşburun arasında kalan Ayvalık, Dikili, Foça, Urla, Dalyanköy, Sığacık, Kuşadası ve Taşburun balıkçı barınaklarındaki balıkçılar ile yapılan anket çalışmalarını ve 1993 ve 2004 yılları arasında fırsat el verdiği ölçüde toplanmış kıyıya vurma vakalarının değerlendirmesini içermektedir. Anket çalışmalarında balıkçı barınaklarındaki profesyonel kıyı balıkçılarının en az % 30'u ile, sahada balıkçılık yapan trata, gırgır ve trol teknelerinin tamamının sırasıyla % 32, % 31 ve % 27'si ile görüşülmüştür. Anket çalışmalarına katılan balıkçılar sınıflarına göre ayrıldıklarında kıyı balıkçıları toplamda 2.643 kişi-yıl (n=112), trolcüler 544 kişi-yıl (n=25), gırgırcılar 628 kişi-yıl (n=26) ve tratacılar 371 kişi-yıl (n=16) deneyimle anketleri değerlendirmişlerdir. Bildirim çokluğuna göre sırasıyla Afalina Tursiops truncatus'nın Çeşme'den kuzeyde kalan alanda daha yoğun şekilde dağılım gösterdiği, Çizgili Yunus Stenella coeruleoalba'un Çeşme'nin güneyindeki sahada, Tırtak Delphinus delphis'ın Kuzey Ege'de yoğunluk gösterdiği ve İspermeçet Balinası Physeter macrocephalus'nın ise Kuşadası ve Saroz Körfezleri'nin girişlerinde gözlendiği belirtilmiştir. Nadiren gözlenmiş Cetacea türleri ise, Grampus Grampus griseus, Mysticete, Katil Balina Orcinus orca, Mutur Phocoena phocoena, Kuvier Balinası Ziphius cavirostris ve Yalancı Katil Balina Pseudorca crassidens'dır. Akdeniz keşiş foku Monachus monachus'nun ise Foça ve Sığacık arasında kalan alanda yoğun bir şekilde gözlendiği bildirilmiştir. Araştırma sahasındaki balıkçıların % 86'sı deniz memelileri ile çeşitli şekillerde etkileşimde olduklarını bildirmişlerdir. Cetacea'ların müdahaleleri, zararları, avı kaçırmaları ve ekonomik etkileri dikkate alınarak yapılan değerlendirmeler sonucunda en çok etkilenen ana balıkçı grupları sırasıyla gırgırlar, kıyı balıkçıları, tratalar ve troller olmuştur. Av gereçlerine Tursiops truncatus, Delphinus delphis ve Monachus monachus türlerinin saldırıları yaptığı düşünülmektedir. Balıkçıların bildirimlerine göre 2003-2004 yıllarında hedef dışı av olarak yaklaşık 180 Cetacea'nin yakalandığı tahmin edilmiş olup, bunların öncelik sırasına göre gırgır (Akdeniz'deki ilk önemli etkileşim olarak ortaya çıkmıştır) ve kıyı balıkçıları iletrollerin etkileşimi sırasında olduğu bildirilmiştir. Tüm bu olumsuzluklara karşın, balıkçılar sahadaki balık stoklarının azalmasında deniz memelileri yerine kendi sektörlerini öncelikli sorumlu tutmuşlardır. Ancak, deniz memelilerinin korunmalarına temkinli yaklaşmışlar ve azaltılması yönünde eğilim göstermişlerdir.