Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) Kozlu müessesesi-630 kati galerilerindeki gaz içeriği ve olası degaj zonlarının belirlenmesi

Kömürleşme sürecinde gaz fazındaki hidrokarbonların bir kısmı, zamana bağlı olarak ortamdan uzaklaşırken, bir kısmı da kömür damarı bünyesinde depolanmaktadır. Kömür damarı bünyesindeki çatlak, eklem takımı ve makro-mikro gözeneklerde depolanan gaz miktarı, mevcut basınç ile kömürleşme derecesine bağlı olarak ihmal edilemeyecek oranda fazla olmaktadır. Yeraltı kömür işletmelerinde kazı sırasında, damar bünyesinde bulunan gazlar, oluşan basınç farkından dolayı çalışma ortamına doğru yönelmektedir. Çalışma ortamındaki havalandırma koşulları ile kömür damarından desorbe olan gaz, iş güvenliği açısında önemli riskler oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü(TTK) Kozlu Müessesesi yeraltı hazırlık lağımlarındaki kömür damarlarının (-630m katı) sahip olduğu gaz içeriği analizi ile olası degaj zonlarını belirlenmesi amaçlanmaktadır. Günümüzde TTK işlemelerinde üretimin derin kotlarda olması ve kömür kazısında üretimde mekanizasyonun artması ile kömür üretim panolarında oluşan basınç farkından dolayı çalışma ortamına yönelen metan gazının desorbsiyonu artmaktadır.bu durumda iş risklerini ve önlemlerini de artırmaktadır. Kurum bünyesindeki ilgili kanun, yönetmelik ve tüzükler çerçevesinde, üretim panolarındaki gaz içeriğinin belirlenmesi için 25m boyunda ilerleme sondajları,sürekli olarak her ilerleme aşamasında yapılmaktadır. Çalışmada üretime hazırlanacak olan galerilerde, damar gaz içeriklerinin belirlenmesi için amacına uygun numune alım sondajları yapılarak numuneler alınmış ve ilgili analizleri yapılmıştır. Numune almada sondaj tijleri içindeki boşluktan vakum(çekme) yapabilecek ejektöre sahip bir sondaj ekipmanı eklenmiştir. Bu ekipmanın en büyük işlevi, istenilen derinlikten numune alınabilmesi ve kaybolan gaz zamanını oldukça az düşük seviyeye indirgenmesidir. Numuneler ilgili standartlara göre analize hazırlanmış ve deneyleri yapılmıştır. Deney sonuçları, hazırlık kotu kömür damarlarında ani gaz püskürmesi(değaj) risk olasılığının bulunduğunu göstermektedir. Kömür damarlarında ilerleme/numune alımı için yaplan sondaj sırasında ani gaz püskürmeleri, tij sıkışmaları, numune alım aşamasında tij boşluklarından gelen metanın yüksek seviyelerde bulunması ve gaz içerikleri belirlenmesi ile de ön etüt aşamasında yardımcı degaj riski olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, bu çalışma gaz içeren kömür damarlarına ve ortamlarına sahip yeraltı maden işletme sektöründe, iş sağlığı ve güvenlik standartlarının artırılmasına yardımcı olacaktır.