Uluslararası adaleti sağlamada Uluslararası Ceza Mahkemesinin rolü ve işlevselliği

Tarih boyunca yaşanmış olan ağır insan hakları ihlalleri, bugüne kadar milyonlarca insanın ölümüne ve yaralanmasına yol açmıştır. Bu ihlallerin neden olduğu insani trajediler, uluslararası toplumun vicdanında derin izler bıraktığından geçmişte çeşitli zamanlarda mezkur fiilleri işleyenlerin yargılanması fikri gündeme gelmiştir. İnsan haklarını ağır bir şekilde ihlal eden uluslararası suçların faillerini yargılayarak onları hak ettikleri cezalara çarptıracak bir uluslararası mahkemenin kurulması ancak XXI. yüzyılın başında gerçekleşebilmiştir. Uluslararası Ceza Mahkemesinin kurulması amacıyla 1998 yılında İtalya'nın başkenti Roma'da bir konferans düzenlenmiştir. Uzun süren tartışmalardan sonra konferansın son günü yapılan oylamada, 120 devletin lehe oyuyla Uluslararası Ceza Mahkemesini kuran Roma Statüsü kabul edilmiştir. Statü'yle birlikte kurulan Mahkeme; savaş suçu, soykırım, saldırı suçu ve insanlığa karşı suçlar gibi uluslararası toplumu bir bütün halinde ilgilendiren en ağır suçları yargılama yetkisine sahip olmuştur. Statü'nün Giriş kısmında Uluslararası Ceza Mahkemesinin, uluslararası adaleti sağlayarak bu yönde sonsuz bir güven tesis etmesi gerektiği ifade edilmiştir. Uluslararası alanda caydırıcılığın sağlanarak çatışmaların son bulması, uluslararası toplumu ilgilendiren en ağır suçların faillerinin yargılanarak cezalandırılması Mahkemenin gerçekleştirmek istediği esas hedeflerden olmakla birlikte aynı zamanda uluslararası toplumun Mahkemeden beklentileri arasındadır. Uluslararası adaleti sağlayarak hukukun üstünlüğünü uluslararası alanda tescil etmek için yola çıkan Uluslararası Ceza Mahkemesinin, bugüne kadar gerçekleştirmiş olduğu uygulamalarına bakıldığında durumun kuruluş hedefleriyle örtüşmediği ortaya çıkmaktadır. Mahkeme, özellikle Afrika kıtasıyla sınırlı kalmış ve soruşturmalarının yarı-dan fazlasını Afrika ülkelerine yöneltmiştir. Bu durum karşısında Afrika ülkeleri, Afrikalı siyasi liderler ve Afrika Birliği gibi sivil toplum örgütleri çok sert tepkiler göstererek Mahkemenin meşruiyetini tartışmaya açmıştır. Bu çalışmada, uluslararası suçluları yargılayarak uluslararası adaleti sağlaması beklenen Uluslararası Ceza Mahkemesinin bu işlevini yerine getirip getiremediği, hukukun üstünlüğüne dayalı bir uluslararası adalet sisteminin kurulmasına katkıda bulunup bulunamadığı Mahkemenin faaliyetleri bağlamında incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Uluslararası Ceza Mahkemesi, Afrika, Uluslararası suçlar, Roma Statüsü, Afrika Birliği.