Uluslararası koruma başvurularında hızlandırılmış değerlendirme usulü

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) kapsamında ülkemize gelen sığınmacıların uluslararası koruma statüsünü elde etmeleri için bulundukları yerin il valiliğine bizzat başvuruda bulunmaları gerekmektedir. YUKK uyarınca uluslararası koruma başvuruları normal ve hızlandırılmış usul olarak adlandırılabilecek iki usul çerçevesinde ele alınmaktadır. Ancak iki değerlendirme usulü arasında, başvuruların ele alınacağı süre ve başvuru sahibine tanınan usuli güvenceler bakımından önemli farklılıklar bulunmaktadır. Hızlandırılmış değerlendirme usulü kapsamında kanunda sınırlı olarak sayılan sebeplerle uluslararası koruma başvuruları olağan usule kıyasla çabuk bir şekilde sonuçlandırılmaktadır. YUKK'un 79. maddesinin ilk fıkrası uyarınca söz konusu sebepler, başvuru sırasında uluslararası korumayı gerektiren konulara hiç değinmemiş olmak, sahte belge ya da yanıltıcı bilgi ve belge kullanılarak veya kararı etkileyebilecek bilgi ve belgeleri sunmayarak yetkilileri yanlış yönlendirmek, kimliğin ya da uyrukluğun tespit edilmesini güçleştirmek amacıyla kimlik ya da seyahat belgelerini kötüniyetle imha etmiş ya da elden çıkarmış olmak, sınır dışı edilmek üzere idarî gözetim altında olmak, sadece Türkiye'den gönderilmesine yol açacak bir kararın uygulanmasını erteletmek ya da engellemek amacıyla başvuruda bulunmuş olmak, kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehlike oluşturmak ya da bu nedenlerle Türkiye'den daha önce sınır dışı edilmiş olmak ve başvurunun geri çekilmiş sayılmasından sonra yeniden başvuruda bulunmuş olmaktır. 79. maddenin ikinci fıkrası başvuru sahibiyle, başvuru tarihinden itibaren en geç üç gün içinde mülakat yapılacağını ve başvurunun mülakattan sonra en geç beş gün içinde sonuçlandırılacağını hükme bağlamıştır. Hızlandırılmış değerlendirme usulü (YUKK md. 79) kapsamında alınan kararlara karşı idare mahkemesine başvurulabilecek olmakla birlikte mahkemenin bu konuda verdiği kararların kesin olduğu YUKK'ta düzenlenmiştir. Böylece idare mahkemesi, başvuru sahibi hakkında verilen kararı yerinde bularak itirazını reddederse, başvuru sahibinin bir üst yargı merciine başvurma olanağı olmayacaktır. Bu tez ile hızlandırılmış değerlendirme usulünün teorisi ve yerel mahkeme kararları ile uygulamaya yansıması birlikte incelenecektir. Tez kapsamındaki amacımız ise hızlandırılmış değerlendirme usulünün hukuki sakıncaları ve uygulamada yaşanan sorunların tespiti ile bu sakıncaların giderilmesi amacıyla öneriler sunmaktır. Bu bağlamda özellikle YUKK'un 80/1- d hükmü uyarınca, madde 79 çerçevesinde mahkemeye yapılan başvurularda idare mahkemesinin vermiş olduğu kararların kesin oluşu ve kanun yolunun kapatılmış olması nedeniyle oluşan hak kayıpları irdelenecektir.