Üniversite öğrencilerinin özel statülü koruma kapsamındaki Suriyeli bireylere yönelik tutumlarının Fiske'in ilişki modelleri kuramı kapsamında incelenmesi: İstanbul ili örneği

Bu çalışmanın amacı İstanbul'da yaşayan üniversite öğrencilerinin özel statülü koruma kapsamındaki Suriyeli bireylere yönelik tutumlarını, Fiske'in ilişki modelleri kuramı kapsamında incelemektir. Bu amaç doğrultusunda İstanbul'da yaşayan üniversite öğrencilerinin özel statülü koruma kapsamındaki Suriyeli bireylere yönelik geliştirdikleri ahlaki tutumları, Haidt ve Graham (2007) tarafından geliştirilen ''Ahlaki Temeller" kuramına dayanan ''Ahlaki İhlal Hikayeleri''ne verilen cevaplar doğrultusunda incelenmiş ve elde edilen sonuç Fiske'in (1992) ilişki modelleri kuramı kapsamında değerlendirilmiştir. Araştırmanın evrenini İstanbul'da yaşayan 150 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırma betimsel araştırma yöntemlerinden ''nicel araştırma'' yöntemi ile oluşturulmuştur. Katılımcıların sosyo-demografik özelliklerini belirleme amacıyla oluşturulan ''Demografik Bilgi Formu''nda katılımcıların yaş, yaşadıkları il ve öğrenim durumlarına ilişkin bilgiler yer almaktadır. Araştırmanın alt amaçları doğrultusunda cinsiyet, Suriyeli bireylerle karşılaşma sıklığı ve Suriyeli bireylere yönelik duyulan duygusal yakınlık seviyeleri değişkenlerine ilişkin veriler elde edilmiştir. Katılımcıların Suriyeli bireylere yönelik tutumlarının belirlenmesi amacıyla Haidt'in ''Ahlaki Temeller Kuramı'' çerçevesinde (Bahçekapılı ve Yılmaz, Çev:2020) tarafından çevrilen "Ahlaki İhlal Hikayeleri" ile oluşturulan anket kullanılmıştır. Araştırmada kullanılacak olan anket katılımcılara çevrimiçi platformlar aracılığıyla ulaştırılmıştır. Araştırma sonunda elde edilen verilerin istatistiksel analizleri için ''IBM SPSS Statistics 24'' programı kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemi %68,8'i kadın ve %31,2'si erkek, yaş aralığı 18-26 olan, İstanbul'da yaşayan, üniversite öğrencisi olan 150 kişiden oluşmaktadır. Verilerin analizinde araştırma evreninin (İstanbul'da yaşayan üniversite öğrencilerinin) Suriyeli bireylere yönelik tutumlarının belirlenebilmesi doğrultusunda araştırmanın katılımcılarına yöneltilmiş olan ''Ahlaki İhlal Hikayeleri''nde, uyruğu belirsiz kişilerin gerçekleştirdikleri ahlaki ihlaller ile Suriyeli bireylerin gerçekleştirdikleri ahlaki ihlallere verilecek cevapların karşılaştırılması amacıyla ''bağımlı örneklem t-Testi'' uygulanmıştır. Bununla birlikte, katılımcılardan araştırmanın alt amaçları doğrultusunda; cinsiyet, Suriyeli bireylerle karşılaşma sıklığı ve Suriyeli bireylere yönelik duyulan duygusal yakınlık seviyesi değişkenleri ''karışık desenli varyans analizi'' kullanılarak karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, ahlaki ihlali gerçekleştiren kişinin Suriyeli olduğu sorularla, ahlaki ihlali gerçekleştiren kişinin belirsiz olduğu sorulara verilen cevaplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu saptanmıştır. Bu fark ahlaki ihlali gerçekleştiren birey Suriyeli olduğunda, bu ihlalin ahlaki olarak daha yanlış bulunduğu şeklindedir. Elde edilen bulgular literatür ışığında tartışılmış ve birtakım önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Fiske, İlişki Modelleri Kuramı, Suriyeli, Sığınmacı, Ahlaki, Tutum.