Vadeli işlem ve opsiyon borsasında risk yönetimi alanındaki gelişmeler Basel II standartları ve uygulama örnekleri

Risk yönetimi küçük ya da büyük olsun tüm işletmeler için önemlidir. Etkin risk yönetimini sağlayan bir şirket aynı zamanda etkin bir rekabet aracını da ele geçirmektedir. Şirketler çok çeşitli risk yönetimi tekniği kullanmak zorundadır. Fakat finansal piyasada kurallar her zamankine göre daha hızlı değişim sergilemektedir. Artık eski teknikler önemini yitirmiştir. Risk yönetiminde en önemli araçlardan biri de türev sözleşmelerdir. Türev piyasalar, piyasa ekonomisine önemli faydalar sağlamaktadır. Bunlardan bazıları, riskin transfer edilmesi, fiyat tespiti ve kamunun bilgilendirilmesidir. Vadeli işlem ve opsiyon borsası, Türkiye'de Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilmiş tek vadeli işlem borsasıdır. Vadeli işlem ve opsiyon borsasının, etkin ve başarılı bir risk yönetim platformu oluşturmak suretiyle kurumların ve kişilerin risk yönetim ihtiyacını karşılamak ve ekonominin daha sağlıklı işlemesini sağlamak şeklinde stratejik ve iktisadi fonksiyonları vardır. Günümüzde vadeli işlem ve opsiyon borsasında, döviz, endeks, faiz, emtia ve altın vadeli işlem sözleşmeleri temel yatırım araçlarını oluşturmaktadır. Basel II, uluslararası banka denetçilerinin 1988 yılında oluşturulan uluslar arası sermaye uzlaşısının (Basel I) geliştirilmesiyle oluşturdukları bir çalışmadır. Basel II, bankaların sermaye yeterliliklerinin ölçülmesine ve değerlendirilmesine ilişkin olarak Basel Bankacılık Denetim Komitesi tarafından yayımlanmıştır. Basel II standartlarında güçlü bir risk yönetiminin sürecinin oluşturulmasına önem verilmektedir. Bu gelişmelerin ışığı altında bu çalışmada risk, risk yönetimi, türev araçların taşıdığı risk çeşitleri ve Basel II'nin vadeli işlem ve opsiyon borsasına olası etkileri incelenmiştir. Birinci bölümde, türev araçlar ve vadeli işlem ve opsiyon borsasının işlevi incelenmiştir. İkinci bölümde ise risk yönetimi, Basel standartlarının gelişimi ve ülke uygulamaları değerlendirilmiştir. Son bölümde ise elde edilen sonuçlar değerlendirilmiş ve vadeli işlem ve opsiyon borsasını etkileyecek riskler açıklanmıştır. Daha sonra bir vadeli işlem sözleşme portföyüne Parametrik Riske Maruz Değer analizi uygulanmıştır.