Vâhidî'nin el-Vecîz'i ile Celâleyn tefsirinin mukayesesi

Kur'ân-ı Kerîm'i anlamak ve anlatmak için Hz. Peygamber'le başlayan tefsir faaliyetleri, günümüzde de gelişerek devam etmektedir. Bu çalışmada, Ebü'l-Hasen Ali b. Ahmed b. Muhammed el-Vâhidî'nin el-Vecîz fî tefsîri'l-kitâbi'l-'azîz isimli tefsiri ile Ebû Abdillâh Celâlüddîn el-Mahallî ve Ebü'l-Fazl Celâlüddîn es-Süyûtî tarafından kaleme alınan Tefsirü'l-Celâleyn'in mukayesesi yapılmıştır. Vâhidî ve eserleri hakkında ülkemizde sınırlı çalışmalar yapılmakla beraber el-Vecîz hususunda müstakil bir çalışma yapılmadığı anlaşılmıştır. Bundan ötürü, uzun yıllar medreselerde okutulan Celâleyn tefsiri ile ana kaynağı el-Vecîz arasında mukayeseli bir değerlendirme hedeflenmiştir. Vâhidî'nin el-Vecîz'i ile Celâleyn Tefsirinin Mukayesesi olarak adlandırdığımız bu çalışma, bir giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde müfessirlerin hayatı, ilmî kişiliği, eserleri ve tefsirlerin özellikleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde tefsirler rivâyet ve dirâyet yönüyle incelenmiş; Kur'ân'ı âyetle, sünnetle, kırâatle, sahâbe ve tâbiîn kavliyle tefsiri araştırılmış, esbâb-ı nüzûle hangi ölçüde yer verdikleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca müfessirlerin lugat, sarf ve nahiv ilimlerine ne derece yer verdikleri ele alınmıştır. Yine çalışmaların fıkıh ve kelam yönü de ele alınmış, bu hususta müelliflerin görüşlerine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde tefsirler, Kur'ân ilimleri yönünden incelemeye tabi tutularak, yazarların hangi konulara daha fazla yer verdikleri mukayeseli olarak ele alınmıştır. Bunlardan nâsih-mensûh, muhkem-müteşâbih, huruf-ı mukattaa, garîbü'l-Kur'ân, mübhemâtü'l-Kur'ân ve vücûh-nezâir gibi konulara değindikleri belirlenmiştir. Ayrıca çalışmada Celâleyn tefsirinin, ana kaynağı olan el-Vecîz'in etkisi altında kalıp kalmadığı hususu da incelenmiş, tefsirlerin hangi konularda benzerlik ve farklılık arz ettiği ortaya konulmuştur. Celâleyn tefsirinin her ne kadar el-Vecîz'in etkisi altında kaldığı görülmüşse de Kırâat, sarf, nahiv vb. hususunda verdiği bilgiler yönünden el-Vecîz'den daha zengin olduğu tespit edilmiştir.