Valeriana türlerinden sitotoksik etkili sekonder metabolitlerin izolasyonu, yapılarının tayini ve etki mekanizmalarının araştırılması

Valeriana L. cinsi çeşitli biyoaktif sekonder metabolit grupları bakımından zengindir. Bu tezin amacı, V. alliariifolia Adams, V. sisymbriifolia Vahl. ve V. speluncaria Boiss. türlerinin toprak altı kısımlarından sitotoksisite yönlendirmeli fraksiyonlama ile potansiyel sitotoksik etkili bileşiklerin saflaştırılması ve hücre ölüm mekanizmalarının aydınlatılmasıdır. Valeriana türlerinden hazırlanan ham etanol ekstrelerinin in vitro sitotoksik etkileri, akciğer (A549), meme (MCF7), mide (HGC27), prostat (PC3) ve glioblastoma (U87) insan kanser hücre hatlarına ve sağlıklı hücre hattına (HUVEC) karşı MTS yöntemi ile araştırılmıştır. V. alliariifolia ve V. sisymbriifolia'nın ham EtOH ekstreleri, A549, MCF7, HGC27 ve PC3 kanser hücrelerine karşı belirgin sitotoksik aktivite gösterirken, V. speluncaria'nın EtOH ekstresi, U87 ve MCF7 hücrelerinde hücre proliferasyonunu inhibe etmiştir. Ham ekstreler üzerinde yapılan partisyon işlemi sonucu CHCl3, EtOAc, n-BuOH ve kH2O alt ekstreleri elde edilmiştir. Sitotoksik alt ekstreler (CHCl3 ve EtOAc) üzerinde yapılan kromatografik ayrımlar sonucu sisimbrifolivaltrat (17), sisimbrifoliozit (18), sisimbrifolin A (22) ve B (23), speluncarin A (30) ve B (31) olarak isimlendirilen altısı yeni toplam 32 bileşik elde edilmiştir. Bileşiklerin yapıları NMR ve HR-MS analizleri ile aydınlatılmıştır. Bütün bileşikler aynı hücre hatları üzerinde test edilmiş ve bunlardan bileşik 1-7 ve 15-17, 10 µM'a yakın veya daha düşük IC50 değerleri ile önemli sitotoksik etki göstermiştir. Güçlü aktivite gösteren bileşikler olan IVHD-valtrat (2), valtrat (3), 1-β-asevaltrat (4), senecivaltrat (5), valtrat hidrin B2 (6), 1-α-asevaltrat (15), 7-homovaltrat (16) ve sisimbrifolivaltrat (17)'ın sitotoksik etkilerinin altında yatan mekanizmalar, Annexin V/PI boyaması, DNA içerik analizi ve protein seviyeleri analizi ile akış sitometrisi kullanılarak incelenmiştir. Bileşik 2-6 ve 15-17 kanser hücre hatlarına bağlı olarak apoptoz, nekroz, otofaji ve hücre döngüsünü durdurma gibi farklı mekanizmalar ile hücre ölümünü indüklemiştir.