Van Gölü havzası ağızları

Elimizdeki çalışmada 2008?2012 yılları arasında Van Gölü'ne kıyısı olan Van ve Bitlis illeri ile bu illerin ilçe ve köylerinden dil ürünleri derlenmiş, derlenen dil ürünlerinin dil bilgisi incelemesi yapılmış ve sözlüğü oluşturulmuştur. Dolayısıyla bu çalışmamızda Van Gölü Havzasındaki Van ve Bitlis illeri başta olmak üzere Erciş, Ahlat, Adilcevaz, Gevaş ve Edremit ilçelerinden; Van'a bağlı Karpuzalanı, Kavuncu, Karagündüz, Alaköy, Mollakasım köylerinden; Adilcevaz'a bağlı Erik Bağı ve Yıldız köylerinden; Ahlat'a bağlı Çatalağzı ve Uludere köylerinden; Erciş'e bağlı Çelebi Bağı Beldesi'nden derlemeler yapılmıştır. ?Van Gölü Havzası Ağızları? adı altında topladığımız bu araştırma ?Giriş, Ses Bilgisi, Şekil Bilgisi, Metinler ve Sözlük? bölümlerinden oluşmaktadır.Deşifre edilen dil ürünleri, art ve eş zamanlı bir bakış açısıyla incelenmiştir. Çalışmanın birçok bölümünde, bölgedeki ağızlar ile diğer doğu grubu ağızları arasındaki benzerlikler dipnotlarla karşılaştırmalı olarak belirtilmiştir. Bölgemizdeki dil ürünleri ses ve şekil yönünden Azeri Türkçesinin karakteristik özelliklerini taşıdığından Azeri, Türkmen ve Kıpçak lehçeleriyle benzerlik taşıyan hususlar çalışmanın çeşitli aşamalarında belirtilmiştir.Ses Bilgisi kısmında yazı dilinde bulunmayan ünlüler, ünlü uyumları, ünlü değişmeleri, ünlüler ile ilgili tablolar ve ünlülerin özelliklerini yansıtan haritalar yer almıştır. Ünsüzler kısmında ise yazı dilinde bulunmayan ünsüzler, ünsüzlerle ilgili ses olayları, ünsüz değişmeleri yer almıştır.Şekil Bilgisi (Morfoloji) kısmında ad yapım ekleri, ad çekim ekleri, fiiller, fiilimsiler, fiil yapım ekleri, fiil çekim ekleri, zamirler, zarflar, edatlar ve şekil bilgisi yönünden ölçünlü Türkçeden farklılık gösteren ekleri gösteren haritalar yer almıştır.Sözlük bölümü, metinlerimizde yer alan; fakat ölçünlü Türkçede bulunmayan ve fonetik açıdan değişikliğe uğrayan sözcükleri içermektedir.Bibliyografyada gösterilen eserlerin büyük bir kısmı çalışmalarımız esnasında kullanılmış ya da incelenmiş, bazıları ise konuyla bağlantıları olması bakımından alınmıştır.Derlediğimiz konuşmaları tek tek dinleyip transkribe ederek yazıya aktarırken transkripsiyon sistemi için Türk Dil Kurumu tarafından öngörülen ağız transkripsiyon sistemini kullandık. Metinlerimizin sağlam ve eksiksiz olması için incelediğimiz ağzın hususiyetlerini ana hatlarıyla taşıyan, genellikle ilkokul mezunu ya da okuma-yazması olmayan ve 50 yaşın üzerinde olan kişiler tercih edildi. Araştırmamız süresince derleme amacıyla 118 kişiyle görüşülmüştür.Anahtar Kelimeler: Ağızlar, dil, morfoloji, fonetik, doğu grubu ağızları.