XVI. yüzyıl Osmanlı Tahrir Defterlerine göre Gagauzlar

Gagavuzlar hakkında XIX. Yüzyılın sonlarında V.A. Moşkov ile başlayan araştırmalar, XX. Yüzyılda çok büyük yol kat ederek yüzlerce makale ve kitap birikimine ulaştı. Fakat Türkiye'de yazılanlar arasında kimse Osmanlı arşivleri üzerinde araştırma yaparak herhangi bir eser ortaya koymadı. Bu araştırmanın amacı işte bu boşluğu doldurmaktır.Osmanlı arşivlerindeki XVI. Yüzyıl boyunca değişik zamanlarda yapılmış nüfus sayım ve yazım defterlerinden Gagavuzlar'ın yaşamış olduğu Silistre, Akkerman, Edirne, Gümülcine, Vize-Kırkkilise, Çirmen, Niğbolu ve Biga sancaklarında bulunan köy ve kasabalardaki Gagavuz kişi adlarının listelerini çıkardık, bu adların onomastik ve toponimik açıdan değerlendirmesini yaptık. Bu araştırma sonunda şu sonuçları elde ettik:Gagauz-Gagavuz adına Silistre Sancağı'nın Dobruca, Deliorman ve Bulgaristan'ın Karadeniz kıyılarındaki 1261-1300 yılları arasında Bizans'a iltica etmiş Selçuklu Sultanı II. İzzeddin Keykavus'un kurduğu I. Dobruca Oğuz Devleti'nin hakim olduğu bölgelerdeki Gagavuzlar arasında rastlanmıştır. Bu adın kesinlikle Keykavus'un Anadolu (Konya-Karaman'dan) Sarı Saltık Baba liderliğinde giden 12000 çadırlık Türkmen halkı tarafından Gaygavuz-Gagavuz şeklindeki telaffuzdan doğduğu anlaşılmıştır. Bu durum Türkolog P.Wittek'in 1952'de savunduğu tezi doğrulamıştır.Diğer bir sonuç ise, Gagavuzların yaşadığı sancaklarda kullandıkları şahıs adları arasında en çok Uz-Oğuz adları görüldüğünden %70'inin Tuna üzerinden Balkanlara geçip yerleşen Uz (Oğuz)'lardan olduğuna, Kuman-Kıpçak Türklerinin adlarına %10 oranında, Anadolu'dan gelen Selçuklu Türklerinin en çok %10 oranında yer aldığı izlenimidir. Bu durum da Moşkov'la (1903) birlikte Basarabya Gagavuzlarının başpapazı M. Çakır(protoierey) ve tarihçi A. Manov'un ?Gagavuzlar Kıpçak (Ukrayna) bozkırlarından Balkanlara gelen Uzların torunlarıdır? şeklindeki görüşlerini doğrulamaktadır. ?Çoğunluk Uz (Oğuz)'lardan olmakla beraber bugünkü Gagavuz topluluğunun tarihte Uz-Oğuz, Kuman, Peçenek ve Anadolu Selçuklu Türkleri'nin Dobruca, Oğuz Devleti topraklarında Bizans'ın yönetiminde Hristiyan-Ortodoks dini inancında kaynaşarak ortaya çıkan bir Hristiyan Türk topluluğudur? sentezine varmış bulunuyoruz.