Yapay zeka ile etkileşimli çocuk hakları eğitimi: 4.sınıf insan hakları, vatandaşlık ve demokrasi dersi örneği

Bu araştırmanın amacı, ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin İnsan Hakları, Vatandaşlık ve Demokrasi (İHVD) dersinde İneç (2025) tarafından geliştirilen Yapay Zekâ Destekli Çocuk Hakları Platformu’nun (YZDÇHP) “Çocuk Olarak Haklarımla Varım” öğrenme alanındaki kavramsal, alan, sosyal-duygusal ve okuryazarlık becerileri ile değer ve eğilimler üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, Tasarım ve Geliştirme Araştırması (TGA) modeli kapsamında yürütülmüş, geliştirilen platformun etkililiğinin değerlendirildiği aşamada gömülü karma yöntem deseni kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda eşitlenmemiş kontrol gruplu ön test-son test-kalıcılık deseni, nitel boyutunda ise temel nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiştir. Çalışma grubunu, 2025-2026 eğitim-öğretim yılında Erzincan il merkezindeki iki devlet okulunun dördüncü sınıfında öğrenim gören 52 deney ve 60 kontrol grubu olmak üzere toplam 112 öğrenci oluşturmaktadır. Nitel veriler, maksimum çeşitlilik örneklemesiyle seçilen 20 öğrenci ve deney grubunda bulunan iki öğretmenden elde edilmiştir. Nicel veriler, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli İnsan Hakları, Vatandaşlık ve Demokrasi Dersi Öğretim Programı, K12 Becerileri Çerçevesi Türkiye Bütüncül Modeli ve UNESCO çerçeveleri doğrultusunda araştırmacı tarafından geliştirilen 34 maddelik Öğrenme Çıktısı Temelli Öz Değerlendirme Rubriği ile, değer ve eğilimlere ilişkin veriler ise yarı yapılandırılmış görüşme formlarıyla toplanmıştır. Veriler bağımsız örneklemler t-testi, iki faktörlü karışık desenli ANOVA (2×3 Mixed ANOVA) ve içerik analizi ile çözümlenmiştir. Bulgular, YZDÇHP’nin (İneç, 2025) alan ve kavramsal becerilerin bazı alt boyutlarında anlamlı etkiye sahip olduğunu, sosyal-duygusal ve okuryazarlık becerilerinde ise etkinin alt boyutlara göre farklılaştığını göstermektedir. Gömülü nitel bulgular, platformun öğrencilerin becerilerini somutlaştırdığını, değer ve eğilimlerini olumlu etkilediğini ve öğrenme sürecini desteklediğini doğrulayarak nicel bulguları desteklemektedir.