Yazlık ekmeklik buğday (Triticum aestium l.) veriminde son çeyrek yüzyılda gerçekleşen ilerlemenin morfolojik ve fizyolojik esasları

ÖZDOKTORA TEZİYAZLIK EKMEKLİK BUĞDAY (Triticum aestivum L.)VERİMİNDESON ÇEYREK YÜZYILDA GERÇEKLEŞEN İLERLEMENİNMORFOLOJİK VE FİZYOLOJİK ESASLARIAyşe KUŞCUÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİFEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜTARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALIDanışman: Prof. Dr. Müjde KOÇYıl: 2006, Sayfa: 225Jüri: Prof. Dr. Müjde KOÇProf. Dr. İbrahim GENÇProf. Dr. Aydın AKKAYAProf. Dr. Ahmet Can ÜLGERProf. Dr. Mehmet KILINÇÇukurova'da ekmeklik buğdayda gerçekleşmiş olan verimdeki ilerlemeler vebuna esas oluşturan morfolojik ve fizyolojik özellikler çok iyi araştırılmamıştır. 1976yılından sonra tescil edilen 16 çeşitle iki azot dozunda Çukurova koşullarında2002/03 ve 2003/04 buğday yetiştirme mevsiminde bu özellikler incelenmiştir.Azot dozunun 80 kg ha-1'dan 160 kg ha-1 'a çıkarılması dane verimini sadece2. yılda 418 g m-2'den 553 g m-2 'ye artırmıştır. Ortalama verim 464 g m-2 ile(Cumhuriyet 75) 596 g m-2 (Sagittario) arasında değişim göstermiştir. İlk generasyonolan Cumhuriyet 75'e göre 2. generasyonda (Çukurova 86) yıllık % 0.74'lük birdüşüş gerçekleşmiştir. Daha sonra 2000 yılında geliştirilen Balattila çeşidine kadarartış (% 0.79 yıl-1) söz konusu olmuştur. Pandas çeşidi hariç son yıllarda geliştirilençeşitlerde 2002 yılına kadar verim ilerlemesinin stabil olduğu görülmüştür. Ortalamailerleme hızı % 0.64 yıl-1 (3.22 g m-2 yıl-1) olmuştur. Verim artışları hasat indeksininartışıyla sonuçlanmış ve bitki boyu, özellikle başak başına daha fazla daneoluşumuyla ilişkili bulunmuştur.İncelenen agronomik ve fizyolojik özelliklerin tamamında önemli çeşitfarklılıkları bulunmuştur. Bu özellikler üzerine azotun etkisi ve uygulanan azotaçeşitlerin tepkisi kararlı olmamıştır. Fizyolojik özelliklerin yıllara göre değişimeğilimleri de çoğunlukla kararlı olmamıştır. Azot hasat indeksi, yaprak alanı indeksi,klorofila, klorofilb ve klorofila+b içeriği tescil tarihi ile artarken, bayrak yaprak alanıazalmıştır.Anahtar Kelimeler: Yazlık ekmeklik buğday, Verim ilerlemesi, Azot alımı vekullanımı, Yaprak alanı indeksi, Bayrak yaprak fizyolojiközellikleriI