Yetişkin bireylerde akılcı ilaç kullanımı bilgi düzeyi ve davranışlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi ''Diyarbakır ili örneği''

Amaç: Bu araştırmanın amacı Diyarbakır İli'nde yaşayan yetişkin bireylerin AİK bilgi düzeyleri ve davranışlarını etkileyen faktörleri tespit etmektir. Gereç ve Yöntem: Bu araştırma tanımlayıcı tipte bir araştırmadır. Araştırma verileri Ekim 2024- Şubat 2025 tarihleri arasında Diyarbakır İli'nde yaşayan 18 yaş ve üzeri bireylerin Online Anket çalışmasına katılımı ile toplandı. Araştırmanın örneklemine, kolayda örnekleme yöntemi ile 383 birey alınmıştır. Verilerin analizinde Bağımsız Gruplar T-testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Tukey Testi ve Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi uygulandı. Evreni temsil edecek örneklem büyüklüğü, %80 güç, %50 AİK prevalansı, %5 sapma payı ve %95 güven düzeyi ile hesaplandı; çift yönlü p<0,05 anlamlı kabul edilmiştir. Cronbach's α değeri 0,73 kabul edildi. Bulgular: Araştırmaya 383 kişi katıldı. Araştırma grubunda 221 kişinin AİKÖ puan ortalaması 37,5±1,06 ve 163 kişinin AİKÖ puan ortalaması 34,2±2,16 bulundu. Katılımcıların %57,7'sinin AİK'lerinin yeterli düzeyde olduğu saptandı. Araştırma grubunun %46.2'si kadın, %53.8'i erkektir. Araştırma grubunun %69.2'sinin yükseköğretim mezunu, %44.4'ünün geliri giderden az, %85.6'sının sosyal güvenceye sahip olduğu, %82.8'inin kronik hastalığının olmadığı, %84.3'ünün düzenli ilaç kullanmadığı, %56.4'ünün ilk olarak hekime başvurduğu ve %48.3'ünün hastalandığında ilk olarak aile sağlığı merkezine (ASM) başvurduğu belirlendi. Araştırmada öğrenim durumu, sosyal güvence, yakın önerisiyle ilaç kullanımı, ilaç kullanma talimatını okuma, hekimin önerdiği dozda ilaç kullanımı, ilaç yan etkisi durumunda ilk başvurulan kişi ve ilaç saklama koşullarına uyma davranışlarının istatistiksel olarak anlamlı fark oluşturduğu saptandı (p<0.001). Sonuç: Araştırmanın bağımsız değişkenleri ile araştırma grubunun AİK'leri arasında orta düzeyde bir korelasyon saptandı (R=0.573). Araştırma grubunun AİK'leri üzerinde belirleyici 8 bağımsız değişken saptandı. Cinsiyet, yaş, kronik hastalık, düzenli ilaç kullanımı, ilaç kullanma talimatını okuma, hekimin önerdiği dozda ilaç kullanımı, ilaç yan etkisi yaşama ve ilaç saklama koşullarına uyum faktörlerinin katılımcıların AİK'lerini pozitif ve negatif yönde etkilediği saptandı. Anahtar Kelimeler: Akılcı ilaç kullanımı, bilgi düzeyi, yetişkin bireyler, akılcı antibiyotik kullanımı, ilişkili faktörler