Yetişkin duygusal tepkiselliğini açıklamaya yönelik bir model önerisi

Bu çalışmanın amacı, yetişkin bireylerin duygusal tepkisellik düzeylerini açıklamaya yönelik bir model sunmaktır. Önerilen modele göre kişilik özellikleri (nevrotiklik, deneyime açıklık, sorumluluk, dışadönüklük ve uyumluluk), duygusal tepkiselliği hem doğrudan hem de psikolojik belirtiler (depresyon, anksiyete ve stres) aracılığıyla dolaylı olarak etkilemektedir. Araştırma kapsamında, 18 yaş ve üzeri 503 katılımcıdan veriler toplanmıştır. Veri toplama araçları olarak Demografik Bilgi Formu, Duygusal Tepkisellik Ölçeği, Beş Faktörlü Kişilik Envanteri ve Depresyon, Anksiyete ve Stres Ölçeği kullanılmıştır. Veri analizinde normallik varsayımı ve uç değerler incelenmiş, ardından doğrusallık ve korelasyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Duygusal tepkisellik ile dışadönüklük, uyumluluk, deneyime açıklık ve sorumluluk arasında negatif ilişki varken nevrotiklik, stres, anksiyete ve depresyon arasında pozitif anlamlı ilişki bulunmuştur. Modelin geçerliliği için AMOS programında önerilen model test edilmiş ve modelin uyum indekslerini sağladığı tespit edildikten sonra SPSS Process makrosu kullanılarak aracılık analizleri gerçekleştirilmiştir. Dışadönüklük ve uyumluluğun duygusal tepkiselliği hem doğrudan hem de depresyon, anksiyete ve stres aracılığıyla dolaylı olarak etkilediği bulunmuştur. Sorumluluk, duygusal tepkiselliği doğrudan etkilemese de depresyon, anksiyete ve stres aracılığıyla dolaylı olarak etkilediği bulunmuştur. Deneyime açıklık duygusal tepkiselliği hem doğrudan hem de depresyon aracılığıyla dolaylı etkilediği bulunmuştur. Nevrotiklik ise duygusal tepkiselliği hem doğrudan hem de tüm aracı değişkenler üzerinden pozitif şekilde etkilemektedir. Ek olarak kadınların, psikolojik destek alanların ve psikolojik/psikiyatrik tanı almış bireylerin duygusal tepkisellik düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. Sonuç olarak dışadönüklük, sorumluluk, uyumluluk ve deneyime açıklık duygusal tepkisellik üzerinde azaltıcı bir etkisi varken nevrotikliğin ise duygusal tepkisellik üzerinde artıcı bir etkisi vardır. Bu bulgular, kişilik özelliklerinin ve psikolojik belirtilerin duygusal tepkisellik üzerindeki belirleyici rolünü ortaya koymaktadır.