Yetişkinlerde Akdeniz Diyetine uyumun konstipasyon ciddiyeti, mikrobiyota farkındalığı ve bağırsak sağlığı ile ilişkisi

Bu çalışma Akdeniz Diyeti'ne uyumun konstipasyon ciddiyeti, kişilerin mikrobiyota farkındalıkları ve bağırsak sağlıkları ile ilişkisinin değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma, tanımlayıcı ve kesitsel tipte tek merkezli olarak yürütülmüş olup 1 Mart 2025 – 1 Eylül 2025 tarihlerinde Diyetisyen Dilara Kaya Beslenme ve Danışmanlık Merkezine başvuran Akdeniz Diyeti'ne uyumu iyi (n=61) ve kötü (n=61) olan toplam 122 katılımcı üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya dahil etme kriterleri 18-65 yaş arası yetişkin olmak ve çalışmaya katılmaya gönüllü olmak olarak belirlenmiştir. Dışlama kriterleri ise çalışma sorularını cevaplama yeteneğini etkileyebilecek işitsel veya bilişsel bozuklukları olan bireyler, bağırsak hastalığına sahip olan bireyler, bağırsakları hızlandıracak veya yavaşlatacak ilaç/takviye kullananlar, bariyatrik cerrahi geçirmiş olanlar (DS ve RYGB), gebeler ve kanser hastaları şeklinde belirlenmiştir. Veri toplama araçları olarak araştırmacı tarafından hazırlanan Genel Bilgiler Formu, 24 Saatlik Besin Tüketim Kayıt Formu, Akdeniz Diyeti Bağlılık Ölçeği, Mikrobiyota Farkındalık Ölçeği, Konstipasyon Ciddiyet Ölçeği ve Bristol Dışkı Skalası kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre her iki grupta da kadın katılımcı oranının daha yüksek olduğu görülmüş ancak yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim düzeyi, çalışma ve gelir durumu açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmamıştır (p>0.05). Sağlık ve yaşam tarzı alışkanlıkları incelendiğinde, her iki grupta da kronik hastalık, düzenli ilaç ve takviye kullanımı, probiyotik tüketimi, sigara, alkol ve egzersiz alışkanlıkları bakımından benzer dağılımlar gözlenmiştir. Antropometrik ölçümler değerlendirildiğinde, Akdeniz Diyeti'ne uyumu iyi olan grubun vücut ağırlığı ortalaması 74.00±17.65 kg, boy uzunluğu 1.66±0.09 m, bel çevresi 87.36±18.35 cm ve BKİ ortalaması 26.66±5.67 kg/m² olarak bulunmuştur. Uyumu kötü olan grubun ise vücut ağırlığı ortalaması 78.85±17.70 kg, boy uzunluğu 1.67±0.10 m, bel çevresi 89.69±15.52 cm ve BKİ ortalaması 28.24±6.08 kg/m² olarak saptanmıştır. Bel/boy oranı ortalamaları iyi uyum grubunda 0.53±0.11, kötü uyum grubunda ise 0.54±0.10 olarak belirlenmiştir. Genel olarak demografik ve antropometrik bulgular, grupların başlangıç özellikleri açısından benzer dağılım gösterdiğini ve olası farklılıkların beslenme alışkanlıkları ile ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Katılımcıların günlük enerji ve besin ögesi tüketim miktarları Akdeniz Diyeti'ne uyum durumlarına göre değerlendirildiğinde, Akdeniz Diyeti'ne uyumu iyi olan grubun günlük su tüketimi (686.23±209.31 mL), uyumu kötü olan gruba (598.77±209.81 mL) göre anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p=0.023). Buna karşın, uyumu kötü olan grubun sodyum alımı (1782.26±813.87 mg), uyumu iyi olan gruba (1402.66±720.54 mg) kıyasla anlamlı derecede yüksek saptanmıştır (p=0.007). Benzer şekilde, doymuş yağ tüketimi de uyumu kötü olan grupta (26.33±11.19 g), uyumu iyi olan gruba (20.36±10.23 g) göre anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p=0.003). Enerji, protein, karbonhidrat ve posa tüketimi açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark gözlenmemiştir (p>0.05). Posa tüketiminin her iki grupta da benzer düzeylerde olması (22.85 g ve 22.79 g), Akdeniz Diyeti'ne uyum farklılığının posa miktarından çok yağ asidi kompozisyonu ve besin seçimi ile ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Mikro besin ögeleri açısından da gruplar arasında anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Türkiye Beslenme Rehberi 2022 referans değerleri ile yapılan karşılaştırmada, her iki grubun da su tüketiminde yetersiz kaldığı, buna karşın sodyum ve doymuş yağ alımlarının riskli düzeylere ulaştığı belirlenmiştir. İyi uyum grubunun su tüketimi diğer gruba göre anlamlı düzeyde yüksek olsa da önerilen günlük tüketim miktarının yalnızca %27.4'ünü karşılayabildiği; bu oranın kötü uyum grubunda %24.0 düzeyinde olduğu saptanmıştır. Sodyum tüketiminde ise kötü uyum grubunun önerilen üst sınırın %77.5'ine ulaştığı, iyi uyum grubunda bu oranın %61.0 olduğu belirlenmiştir. Doymuş yağ tüketiminde ise kötü uyum grubunun referans limitini aşarak %119.7 oranında karşılama gösterdiği, iyi uyum grubunda bu oranın %92.5 düzeyinde kaldığı tespit edilmiştir. Genel beslenme yeterliliği açısından değerlendirildiğinde, her iki grubun da protein (%118–120) ve toplam yağ (%125–138) gereksinimlerini fazlasıyla karşıladığı belirlenmiştir. Buna karşın, mikro besin ögesi yetersizlikleri her iki grupta da yaygın olup, özellikle D vitamini (%16–21), folat (%39–40), A vitamini (%39–43) ve potasyum (%46–54) alımlarının referans değerlerin oldukça altında kaldığı saptanmıştır. Bu bulgular, katılımcıların enerji alımlarının yeterli olmasına rağmen, mikro besin ögesi yoğunluğu açısından diyet kalitesinin geliştirilmesi gerektiğini göstermektedir.