Institute of Graduate Studies in Science

Çerçeve sistemlerin yatay yükler altında incelenmesi

Türkiye'de imal edilen harman makinalarının karşılaştırılması, konstrüksiyonel geliştirilmesi ve temizleme ünitesi fonksiyonları üzerine bir araştırma

188 ÖZET Bu çalışma ile, ülkemizde imâl edilen, yerli sapdöğer ve savurmalı s döğer harman makinalarmın önemli olanları üzerinde etüd ve değerlendirmele yapılmıştır, özellikle hayvancılık ve tarla ziraatının bugünkü karekterinde: dolayı yaygın olarak imâl edilen bu makinalar günden güne önem kazanmakta vı son günlerde de Ortadoğu ülkelerine ihracaatları söz konusu olmaktadır. Halâ hazır çeşitli tip harman makinaları, "Aspiratör lü harman makina; diye adlandırılan bir harman makinası tipine doğru standartlaşmaya yöneldiğ: göze çarpmaktadır. Ancak bu makinalar hayvan yemi olarak kullanılan samanın, kavuz gibi faydalanılacak kısımlarının, bilhassa harmanlama yerinin uygun oJ madiği hallerde, elden çıkmasına sebep olmakla birlikte, hemen hepsinde tane kaybına belirli bir yüzdeye kadar da rastlanmaktadır. İstatistikler 1980 yılma kadar Türkiye'de imâl edilen sapdöğerlerin adedini 49 000 adet olarak vermektedir. Bu kadar makinanm, savurmalı harman makinalarmın imâlatıyla % 80 nispetinde âtıl bir duruma geçtiği araştırma lardan ortaya çıkmaktadır. Sapdöğer makinalar ma, temizleme ünitesinin monte edilmesiyle, savurmalı sapdöğer harman makinalarmın maliyeti yarıya inerken ülke ekonomisi için yabana atılmayacak bir kazanç sağlaması söz konusu olabi lir. Araştırmalar neticesi, güç ihtiyacı da azaltılmak suretiyle yüksek ka pasitede çalışabilen, ekonomik ve değişik konstrüks iyonda bir makina gelişti rilmiştir. Harmanlama ünitesi için seçilen uygun parmak tipi yardımı ile dö ven samanına yakın özelliklere sahip saman elde edilmiş, diğer taraftan kırı] tane oranı önemli derecede düşürülmüştür. Temizleme ünitesinde ise, temizlen» derecesine tesir eden fonksiyonlar gözönüne alınarak, çeşitli alternatifler denenmiştir. Yeni tip makinada, her türlü besleme şeklinde, temizleme ünitesine aks malzeme debisinin sabit ve yüzeye homojen dağılışı, harmanlama ünitesi ile te mizleme ünitesi arasına yerleştirilen bir malama taşıyıcı band sayesinde ger çekleştirilmiştir. Böylece samandaki besleme hızına bağlı tane kayıpları, or tadan kaldırılmıştır. Bu makinada başaklı sap nemlilik toleransı diğer maki- nalara oranla daha yüksek tutulabilmektedir. - * Geliştirilen makinada eleme kafesinin elek grubu boyutları çeşitli ala larda denenmiş ve kullanılabilir optimum bir alan saptanmıştır. Bunun yanında189 v eleme kafesine enine salınım verilip, eleme oranı en büyük olan kare delikli tel elek kullanılmıştır. Eleme kafesi salınım strokunu değiştirebilmek için bir eksantrik geliş tirilmiş ve üç ayrı genlikte salınım mekanizmasına ve eleme kafesine iki ayrı öteleme hareketi yaptırılacağı altı ayrı salınım strokunda temizleme derecele ri tespit edilmiştir. Harmanlama verimi en yüksek salınım stroku belirlenmiş tir. Geliştirilen makinanm vantilatör kanat eğim pozisyonları, dönme isti kâmetinin ters yönünde üç ayrı pozisyonda değiştirilerek, üç ayrı giriş ağzı açıklığında, temizleme derecesine etkileri ve bu konıtmlarda pitot tüpü ile vantilatör çıkış ağzında, makinanm saman çıkış ağzında, çeşitli noktalarda hava hızları tespit edilmiştir. Temizleme derecesini en yüksek yapan, hava gi riş ağzı ve kanat eğimi pozisyonları denemelerde belirlenmiştir. Bu makinada, tane çuvallama mekanizması projelendirilerek tane oluğun- daki kayıplar, tozluk haznesi yapılarak elek altındaki tane kapıları ve kes mik oluğunu düzenli şekilde kanalize ederek kesmik tekrar temizleme ünitesin de işlenebilir bir şekilde plânlanmıştır. Böylece saman dışındaki harmanlama kayıpları asgariye indirilmiştir. İhtiyaç halinde ise temizleme ünitesinde ta ne tekrar temizlemeye tâbi tutulabilmektedir. Geliştirilen harman makinasmda, harmanlama ünitesi besleme ağzı, mala ma taşıyıcı band sayesinde istenilen seviyeye düşürülebilir. Bu sayede ağır lıkların merkezinin yere yaklaşmasıyla titreşimler azalmaktadır. Ancak bunun da bir sınırı geçmemesi gerekmekte olduğu kanaatine varılmıştır. Ayrıca ülkemizde yaygın olan aspiratörlü harman makinası ele alınarak,, mevcut makinalardan farklı olarak, eleme tavasına bir eksantrikle yan tarafın dan salınım yaktırılıp, üç ayrı genliktetemizleme. dereceleri belirlenmiştir. As piratör kanat eğim pozisyonları ise geriye doğru değiştirilerek üç ayrı açıda temizleme dereceleri, harmanlama kayıpları tespit edilerek bu esnadaki hava hızları pitot tüpü ile ölçülmüştür. Her iki makina: da traktörle tahrik edilmişti. Bir prony güç ölçme ciha- zıyla harmanlama ünitesinin iş yapma esnasında, temizleme ünitesinin boşta ve iş yapma esnasında ayrı ayrı. harcadığı güç miktarları mekanik olarak belirlenmiştir. Prony cihazı yeniden yapılmıştır. Geliştirilen makinada harcanan güç, aspiratör lü harman makinası ve mevcut makinalara göre daha az seviyede bulunmuştur.190 Her iki makinada da, harmanlamada, özellikleri tespit edilmiş bir c. buğday ve arpa kullanılmıştır. Bu materyallerin işlenmesinde, üç ayrı besi» me hızında (kapasite), buna tekabül eden üç ayrı devir sayısı, devir ölçeri le ölçülmüştür. Ölçmelerde elde edilen sayısal değerlerden, temizleme derecesine etJ< eden faktörler grafiklerle belirlenmiştir. Bu sayılardan buğday değerlerine ait matematiksel modeller kurularak, bilgisayarda BASİC dilinde en küçü kareler metodu ile regrasyon analizleri yapılmıştır ve çıkan sonuçların yo rumu yapılmıştır.

Isı iletimli bir tam karıştırmalı akım tankının dinamiği ve kontrolu

ÖZET Bu çalışmada, tam karıştırmalı bir tankın dinamiği ve geri beslemeli kontrolü incelenmiştir. Dışarıdan ceketle soğutulan tam karıştırmalı bir tankın matematiksel modeli geliştirilmiş ve bu modeller su ile gli serinin karıştırıldığı bir sisteme uygulanmıştır. Tankın di namik özellikleri, besleme ve soğutma suyuna kademe değişimi (step change) verilmesiyle incelenmiştir. Geliştirilen mo - deUer doğrusallaştırılarak, laplace dönüşümü ve sayısal bil gisayarda matris kullanımı ile çözülmüşlerdir. Bunun yanısıra modeller, doğrusallaştırma yapılmadan Runge-Kutta yöntemi ile bilgisayarda çözülmüşlerdir. Kontrol çalışmaları için tanka üç terimli geri beslemeli kontrol sistemi ilave edilmiştir. Tankın ölçülen çıkış sıcaklığının istenen değere yaklaşımı doğrusallaştırılan modeller ile sayısal bilgisayarda matris kullanımı ve Laplace dönüşümü ile hesaplanmış; ayrıca model ler, aynı amaç için doğrusallaştırılmadan sayısal bilgisayar da çözülmüştür. Kararlılık analizleri yapılarak kontrol pa rametrelerinin uygun değerleri seçilmiştir.

Bazı endüstriyel ve evsel atık suların fizikokimyasal çöktürme yöntemi ile arıtılması

ÖZET Bu çalışmada, evsel ve endüstriyel atık suların çeşit li çöktürücüler kullanarak arıtılabilirlikleri araştırılmış tır. Evsel atık su örnekleri Eskişehir Yıldıztepe Subay Loj- ' manian, endüstriyel atık su örnekleri ise Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi ve Eskişehir Lokomotif Motor Sanayi' nden alındı. Atık su örneklerinin özellikleri, bazı parametrelerin çöktürmeden önceki ve sonraki değerleri çizelgelerde verildi. Arıtmanın derecesini saptamakta temel alınan permanganat tü ketimindeki yüzde azalmalar, çöktürücü niceliklerine karşı grafiklere geçirildi. Evsel ve endüstriyel atık sular için uygun çöktürücüler ve miktarları tespit edildi. Al" (SO.) _.18H"0' in her üç atık su için de olumlu sonuç verdiği saptanmıştır. Lületaşının da umut verici bir çöktürü cü olduğu görülmektedir. Her atık su için uygun çöktürücüler ve dozları "Deney Verilerinin Tartışılması" bölümünde geniş bir şekilde verildi.., Ayrıca bu konuda bundan sonra yapılabilecek çalışmalar "Öneriler" kısmında verilmiştir. ıı

Azot dioksit giderici bir hareketli-yataklı adsorpsiyon kulesi tasarımı

In this study/, a moving-bed j'adsorber, providing removal of N0~ due to its effect as a.n air(' pollutant, is designed. Silicagel is selected as the moving-bed and. experimental N02/air-silicagel equilibrium data, found from the literature for the conditions of. 1 atm and 25°C are used in the design. N02 concentration and mass rate of the feed gas mixture, effluent gas concentration, gel rate and column diameter are all selected as independent design paremeters and their influence on column height is investi gated. According to the results of this work, that does not i i include economical factors, plans for future work are also indicated.

Hücre tipi üretim sistemlerinde hücrelerin oluşturmasına yönelik ağ kuramına dayalı bir yöntem ve bilgisayar desteği ile bir makina fabrikasında uygulama denemesi

ÖZET sın Son yıllarda mamul sayrıldaki artış, özellikle küçük ve orta büyüklükte, çok sayıda farklı mamulü küçük par tiler halinde üreten atölye tipi işletmelerin tasarım, planlama ve üretim sorunlarının önemli boyutlara ulaşma sına yolaçmıştır. Bu sorunlara köklü çözümler vaadeden grup teknolojisi, özellikle küçük ve orta büyüklükteki atölyelerin yoğun olduğu ülkemizde önem kazanmaktadır'^ Bu çalışmada, grup teknolojisi kavramı ve grup teknolo jisi felsefesinin olanaklı kıldığı hücre tipi üretim in celendikten sonra, orta büyüklükte bir makina fabrikası nın bir atölyesinde, ağ teorisine dayalı bir yöntemle hücreler oluşturulmuştur. Bu amaçla özel amaçlı iki bil gisayar programı geliştirilmiş ve farklı hücre yapıları bu programlar aracılığıyla karşılaştırılmıştır. Son ola rak hücreler ME DAT algoritması yardımıyla konumlandırıl mıştır. -ı-

Güneş enerjisinin doğal zeolite depolanması

11 - ÖZET Güneş Enerjisini depolama malzemesi olarak yurdumuzda geniş yatakları olduğu saptanan doğal zeolit seçilmiştir. Doğal zeolitin alışılagelmiş depolama malzemelerinin yerini alabilmesi için bazı üs tünlükler taşıması gerekir. Araştırmamızın birinci adımı, Bigadiç-Balıkesir yöresi zeo- litik tüflerin su ve çakıl gibi kullanılan depolama malzemelerine üs tünlüğünü belirleme çalışmalarına ayrılmıştır. Numune üzerinde yapılan yaklaşık yirmi farklı deneyle zeolitik tüflerin bu üstünlüğü belirlen miştir. Bu deneylerde malzemenin bazı özellikleri de incelenmiştir. Do ğal zeolitin depolama malzemesi olarak kullanılması durumunda, sistem yapısına bağlı olarak, parçacık boyutu da saptanmıştır. Numunenin ener ji yoğunluğunu arttırmak amacıyla, Kalsiyum ve Lityum iyon değişimi de neyleri sonucu, ıslanma yada net adsorpsiyon ısılarında yaklaşık iki kat artış gözlenmiştir. Bu deneylerde ayrıca parçacığın güneşlenme sü resi boyunca kurutulma yada desorpsiyon, adsorpsiyon veya nemlendirme yüzdeleri zamana bağlı olarak incelenmiştir. Zeolitik tüfler üzerindeki araştırmanın ikinci adımını sis tem çalışmaları oluşturmuştur. Bu deneylerde, çeşitli boyuttaki zeo litik tüfün güneşlenme süreleri boyunca kurutma ve nemlendirme çalış maları yapılmıştır. Sistem çalışmalarında araştırmanın birinci adı- mındaki bulgular doğrultusunda uygun kurutma ve nemlendirme hızının parçacık boyutlarıyla ilişkisi araştırılmış herbir deneyin sonuçları değerlendirilerek öneriler yapılmıştır.'Ill - Gerek numune gerekse sistem çalışmaları sonucu zeolitik tü- fün ısıtma, serinletme ve soğutma işlemleri için uygunluğu yanında ba zı değişik amaçlar içinde kullanılabilirliği saptanmıştır. Çalışma yurdumuzdaki zeolitik tüfleri enerji depolama malzemesi olarak kulla nılma amacına yönelik başlatılan ilk çalışma özelliğini de taşımakta dır. Çalışmanın bu alandaki araştırmalara yol göstericilik yapacağı ve yurdumuz doğal zeolitlerinin bu özelliğinin tarımdan endüstriye ka dar bir çok alanda uygulanabilir olmasıyla amacına ulaşacağı inancını taşımaktayız.

Plastik malzemelerin kaynağı, kaynak metodları ve kaynak makinaları

ÖZET Bu calxsmamn konusu; plastik malzemelerin kaynağı, kaynak metodları ve bu malzemelerin birleştirilmesinde kullanılan kaynak makinal arıdır. Bu tez çalışmasında ilk olarak, plastik malzemelerin de dahil olduğu organik malzemeler hakkında çok kısa bil giler verilmiş, daha ayrıntılı olarak da, plastik malzeme ler üzerinde durulmuştur. Daha sonra, plastik malzemelerin birleştirilmesinde kullanılan metodlarla ilgili özet bilgiler verilmiştir. Diğer bölümde ise; tezin konusu olan plastik malze melerin kaynağı, kaynak metodları ve kaynak makinalarına ilişkin ayrıntılı bilgiler verilmiştir. Bu bölümde her bir kaynak metodu ayrı ayrı incelenmiş, uy gun bir kaynak elde edebilmek için, çeşitli bağlantı dizaynları, kaynaklanabi- len malzemeler ve kullanılan kaynak makinaları hakkında bilgiler verilmiştir. VI

Ultrases geçiş süresi yönteminin betona uygulanması

- 11 - ÖZET ULTRASES GEÇİŞ SÜRESİ YÖNTEMİNİN BETONA UYGULANMASI SİYAHİ, Bilge Yüksek Lisans Tezi, İnş.Müh. Bölümü Tez Yöneticisi: Doç. Ömer Rıza Akgün Ocak 1986, 53 sayfa Bu çalışmada, hasarsız deney yöntemlerinden ultrases geçiş süresi yöntemi ile Eskişehir'de çeşitli inşaatlarda kullanmak üzere imal edilen ve basınç dayanımları bulunmak için Yapı Malzemesi Laboratuvarına getirilen beton numuneler incelenmektedir. Çalışmanın amacı; beton kalitesini incele mek, ultrases geçiş hızı ile basınç dayanımı arasındaki ilişkiyi bulmak, ultrases geçiş hızının beton yaşı ile nasıl değiştiğini belirlemektir. Küp numunelerden 120 tanesi üze rinde deneyler yapılarak, ultrases geçiş hızı ile basınç da yanımı arasında amprik bir ilişki, en küçük kareler yöntemi ile belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Hasarsız deneyler, ultrases deneyleri, basınç dayanımı, beton kalite kontrolü

Taç eterlerin özellikleri

11 ÖZET Geçen yirmi sene içinde, taç eterlerin koordinasyon kim ya alanında çok büyük gelişmeler olmuştur. Bu gelişmenin nedeni, büyük ölçüde metal ve düşük organik iyonları için koordine edici ligandlar gibi davranan nem çok çeşitli nem de çok sayıda sente tik taç eterin sentezlenmesidir. Anyonlar ve nötral-düşük molekül lü maddeler için olduğu gibi katyonlar için de. kompleksle ştirici madde olarak davranan taç eterlerin bilimsel ve pratik yönü inkar edilemez. Taç eter ligandlarını içeren koordinasyon bileşikleri nin uygulamalarının ve yeni kullanım alanlarının gelişeceği, tüm taç eter kimya alanının artan bir hızla büyümeye devam edeceği beklenilmektedir. Bu nedenle, taç eterlerin çeşitli yönlerini inceleyen bir çok yayın bulunmasına rağmen, yine de her zaman incelenecek konu mevcuttur. Bu çalışmada, bu güne kadar hu taç eterlerin pratik kulla nımı ve sentezlerine ilişkin literatür incelenmesi sonunda elde edilen bilgiler güncel bir derleme olarak sunulmaktadır.